Prof. Krystyna Pawłowicz: Jawne oświadczenia majątkowe sędziów wymagają korekty

Interesujący majątek sędziów

Oświadczenia majątkowe sędziów zawsze budzą duże zainteresowanie publiczne. Często ich wyroki budzą sprzeciw co najmniej jednej ze stron sporu. Wielu uważa, że taki, a nie inny wyrok może być sprawą podejrzaną. Większość chce więc jawnych oświadczeń majątkowych osób rozstrzygających o naszych różnych żywotnych sprawach. Chce się im przyglądać, by przekonać się, że status majątkowy sędziów jest związany z uczciwie wykonywaną pracą orzeczniczą i ma pokrycie w legalnych źródłach ich dochodów.

Sprawy oświadczeń majątkowych sędziów i ich upublicznienie łączą się jednak z różnymi problemami prawnymi i konstytucyjnymi. Główny problem z nimi związany wynika z konfliktu między zasadą jawności życia publicznego, a ochroną prywatności i bezpieczeństwem państwa i tychże sędziów.

Jak to robią za granicą?

W Europie istnieją różne systemy i zakresy upubliczniania oświadczeń o statusie majątkowym sędziów. Od w zasadzie pełnego i szerokiego dostępu do tych oświadczeń przez powszechny dostęp z ograniczeniami, do systemu tylko wyjątkowo upubliczniającego oświadczenia majątkowe na wniosek. Celem ich wszystkich jest zapobieganie korupcji w tych środowiskach, nielegalnemu ubogaceniu się i konfliktom interesów.

Europejskie Trybunały, ETPC i TSUE w swych orzeczeniach potwierdziły, że publikowanie online oświadczeń majątkowych sędziów jest zgodne z prawem do prywatności, jeśli służy interesowi publicznemu, to jest w walce z korupcją. Najbardziej dostępny i szeroki prawny system upubliczniania oświadczeń majątkowych sędziów jest w Polsce. Oświadczenia są jawne i publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej Sądów Apelacyjnych. Są też dostępne online.

Anonimizuje się jedynie dane adresowe i inne umożliwiające lokalizację nieruchomości. Podobnie szeroki jest system w Rumunii, Albanii i ciekawy na Ukrainie, co jednak nie zapobiega panoszącej się tam powszechnie korupcji. Łatwy dostęp do informacji o sytuacji majątkowej sędziów jest też na Litwie, na Łotwie czy w Słowenii, z dostępem online.

W Europie Zachodniej, tj. we Francji, Niemczech, Włoszech, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, dostępność do wiedzy o stanie majątkowych sędziów jest bardziej ograniczona. Oparta jest ona nie na szczegółowych oświadczeniach o poszczególnych elementach majątku sędziego, a głównie na ogólnych deklaracjach o interesach, o działalności dodatkowej i otrzymywanych prezentach. Deklaracje niektórych sędziów są publikowane. W Europie Zachodniej kładzie się większy nacisk na ochronę prywatności sędziów, zaś w pozostałych krajach, głównie postkomunistycznych, dominują względy ochrony antykorupcyjnej, czyli ochrona interesu publicznego, co w pewien sposób świadczy o historycznych doświadczeniach tych państw z okresu komunizmu. Jednak w większości państw zachodnioeuropejskich oświadczenia majątkowe sędziów nie są dostępne online, powszechnie i dla każdego. Niektóre państwa ograniczają się do wewnętrznej weryfikacji oświadczeń majątkowych przez uprawnione organy i bez szerszej ich publikacji.

Prof. Krystyna Pawłowicz: Order Orła Białego nie może być dyplomatycznym „prezentem”

Historia Orderu Orła Białego pokazuje, jak zmieniało się znaczenie najwyższego polskiego odznaczenia państwowego. Zdanie…

Totalna transparentność

Przepisy antykorupcyjne dla sędziów w Polsce wprowadziły w 2016 roku jako zasadę szeroką dostępność publiczną, też online, do wiedzy o stanie majątkowym sędziów, przewidując też jednak wyjątki dla nieupubliczniania tych informacji.

Po dziesięciu latach od funkcjonowania tej ustawy okazało się, iż przepisy te nie spełniają zakładanych celów i wzbudziły kontrowersje konstytucyjne. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego w 2023 roku zaskarżył je do Trybunału Konstytucyjnego, który niedawnym wyrokiem z 2 grudnia 2025 orzekł o niekonstytucyjności przepisów nakazujących publikację oświadczeń majątkowych sędziów i asesorów w Biuletynie Informacji Publicznej. Niekonstytucyjną okazała się też nadmierna ingerencja w prawo do prywatności sędziów, skutkująca utratą kontroli sędziów nad własnymi danymi, wpuszczonymi online do obiegu powszechnego i tam dalej przetwarzanymi.

Wyroki Trybunału Konstytucyjnego, mimo iż zgodnie z Konstytucją mają moc powszechnie obowiązującą, są ostateczne, nie są jednak w Polsce respektowane przez prezesów sądów, jawnie zbuntowanych przeciwko konstytucji i nie uznających Trybunału Konstytucyjnego ani jego orzeczeń. Oświadczenia majątkowe sędziów są więc nadal, mimo wyroku Trybunału z grudnia 2025, publikowane wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego.

Przeciwdziałanie korupcji jest konieczne w każdym środowisku, ale wątpliwe okazały się środki i skutki ich stosowania. Beneficjentami ujawnianych publicznie oświadczeń majątkowych, jak informowano, były też obce służby. Powszechna dostępność online do wrażliwych informacji o sędziach ogranicza prawo sędziów do prywatności, ale też ogranicza ich bezpieczeństwo. Wydaje się wystarczające, że oświadczenia majątkowe weryfikują prezesi sądów, służby skarbowe, finansowe, służby specjalne czy prokuratura.

Polowanie na sensacje

Z drugiej strony konstytucyjna zasada jawności życia publicznego wymaga, by także społeczeństwo miało dostęp do wiedzy o sposobie gromadzenia majątku przez osoby decydujące o ważnych dla nas sprawach. Ze swego własnego doświadczenia wiem jednak, że rolę reprezentantów społeczeństwa w dążeniu do uzyskiwania wiedzy o stanie majątkowych sędziów przyjęły na siebie, mocno uzurpatorsko, głównie media i różne organizacje pozarządowe. Niestety bardzo często z inspiracji politycznej. Szczególnie media, w większości finansowane z zagranicy, zwalczające tendencje demokratyczne w Polsce, chowając się za demagogicznymi hasłami obrony ubogich, prostych Polaków przed polskimi urzędnikami państwowymi, politykami i sędziami, rzekomo w interesie publicznym, publikują dane z wybranych oświadczeń majątkowych dostępnych na stronach sądów apelacyjnych Biuletynu Informacji Publicznej. Epatują następnie czytelników tymi zniekształconymi już po drodze danymi, suflując im nieuczciwy sposób uzyskiwania środków przez ocenianych urzędników i sędziów. Tak ustawieni, zmanipulowani czytelnicy poniżają i obrażają następnie funkcjonariuszy państwa polskiego. Czasem podnoszone zastrzeżenia okazują się trafne, ale bardzo często są wymyślonymi atakami zagranicznych zatroskanych tabloidów kryjących się za dobrem społecznym zwykłych ludzi w Polsce.

Żądania udostępnienia informacji o stanie majątkowym sędziów, mediom i stowarzyszeniom z reguły wykorzystywane są do ataków politycznych na nielubianych sędziów. Kłamliwe rozgrzebywanie ich zasobów ma jedynie rzucić cień na tego czy innego sędziego. Pamiętam, co lewackie środowiska wyczyniały z panią prezes Trybunału Konstytucyjnego Julią Przyłębską w żywe oczy kłamiąc czytelnikom na temat jej nieruchomości i szczując czytelników na nią i jej rodzinę. Podobne praktyki związane z ujawnianiem stanu majątkowego miały miejsce w przypadku obecnego prezesa Trybunału Konstytucyjnego Bogdana Święczkowskiego i innych zresztą sędziów Trybunału.

Perspektywa osobista

W moim przypadku, po corocznych kolejnych medialnych atakach na mnie za moje „nienależne bogactwo”, po prowokowanych tymi atakami, przeinaczeniami i szczuciem atakach na mnie w miejscach publicznych, słownych, ale i fizycznych, ostatnie lata składałam już wnioski o nieupublicznianie mego oświadczenia majątkowego. Mimo to media wymyślały niestworzone rzeczy o moich zasobach finansowych, a np. Super Express po moim odejściu w stan spoczynku pytał czytelników, czy Pawłowicz w ogóle powinna dostać odprawę, choć na zasadach ogólnych należy się ona każdemu sędziemu i pracownikowi. Kłamiąc na temat tej odprawy, media prowokowały obelżywe ataki na mnie, niemal jak na jakiegoś złodzieja. Jacyś czytelnicy atakowali i atakują mnie potem, oskarżając o ich własne niskie emerytury po 20-30 latach pracy. Tymczasem ja też pracowałam. Całe zawodowe życie, 50 lat plus studia, czasem bez przerw na soboty i niedzielę.

W taki niestety często agresywny, nieuczciwy sposób wykorzystywane jest przez media prawo do informacji o stanie majątkowym sędziów. Z pewnością tak realizowany dostęp do wiedzy o sprawach publicznych nie jest zgodny z realizacją jakiegoś dobra publicznego. O ile kiedyś widziałam potrzebę szerokiej jawności dostępu do oświadczeń majątkowych sędziów, uzasadnioną wówczas nagłaśnianymi przypadkami niejasnego bogactwa niektórych sędziów i sądów powszechnych, to po 10 latach obowiązywania liberalnych przepisów w tym obszarze i w oparciu o własne doświadczenia twierdzę, że przepisy te wymagają korekty z wielu różnych powodów. Większy i główny nacisk winien być położony na instytucjonalną, realną weryfikację oświadczeń majątkowych sędziów przez organy uprawnione, sądowe, podatkowe, skarbowe, prokuraturę czy służby specjalne. Upublicznienie i łatwy dostęp online dla każdego w sprawach majątkowych sędziów stanowi dla tych sędziów bezzasadną, trwałą szykanę, a często stwarza zagrożenie też dla ich bezpieczeństwa.

Krystyna Pawłowicz

Prof. Krystyna Pawłowicz: TSUE i ETPC stały się narzędziami politycznej ingerencji

W „Prawie bez cenzury” prof. Krystyna Pawłowicz krytycznie oceniła działalność ETPC i TSUE, przekonując, że oba trybunał…