Czesław Ryszka i jego porywająca biografia Zofii Kossak. Wydawnictwo Biały Kruk

Nie jest to zwykła biografia. To opowieść o człowieku, który w świecie pełnym katastrof historycznych nie utracił nadziei. Autor prowadzi czytelnika przez kolejne etapy życia Zofii Kossak, pokazując jej rodzinne korzenie, literacki talent, działalność społeczną, doświadczenia wojenne oraz niezłomność w obliczu cierpienia. Jednocześnie przypomina atmosferę epoki, w której przyszło jej żyć i tworzyć. Dzięki bogatemu materiałowi ilustracyjnemu książka staje się także swoistą podróżą przez historię Polski pierwszej połowy XX wieku.

Tutaj do wysłuchania rozmowa z panem Czesławem Ryszką:

Sam Czesław Ryszka przyznaje, że do tej postaci prowadziło go wiele dróg. Jak wspominał podczas rozmowy radiowej:

„Myślę, że było wiele iskier, bo faktycznie w każdym okresie mojej pracy pojawiała się jakaś inspiracja. Myślę, że najważniejszą iskrą była praca nad literaturą katolicką i religijną, gdzie twórczość Zofii Kossak wywarła na mnie szczególne wrażenie.”

Jedną z najważniejszych była jego wieloletnia fascynacja literaturą katolicką oraz przekonanie, że twórczość Zofii Kossak niesie przesłanie niezwykle aktualne także dla współczesnego człowieka a sam Autor nie ukrywa, że przez lata wracał do jej książek i odnajdywał w nich coraz to nowe znaczenia. To właśnie dlatego jego biografia nie jest chłodnym opracowaniem naukowym, lecz książką pisaną z autentycznym zaangażowaniem.

Biografia wydana przez Biały Kruk staje się więc nie tylko przypomnieniem wielkiej pisarki, ale również próbą odpowiedzi na pytanie, czy w XXI wieku nadal potrzebujemy świadków wiary, odwagi i odpowiedzialności za drugiego człowieka.

Zwyczajna świętość w niezwyczajnych czasach

Jednym z najciekawszych wątków książki jest spojrzenie na Zofię Kossak jako na osobę, której życie można określić mianem „zwyczajnej świętości”. Nie chodzi tu o spektakularne cuda czy nadzwyczajne wizje, ale o codzienną wierność wartościom.

Czesław Ryszka podkreśla, że właśnie ta konsekwencja najbardziej go poruszyła. W rozmowie o swojej książce powiedział:

„Zobaczyłem tę właśnie świętość Zofii Kossak w jej życiu i w jej książkach. Nie była to świętość oderwana od codzienności, ale świętość przeżywana pośród obowiązków, cierpienia i nieustannego zaufania Bożej Opatrzności.”

Autorka Pożogi doświadczała tragedii, które mogły złamać niejednego człowieka. Wojny, śmierć bliskich, prześladowania, więzienie, obóz koncentracyjny – wszystko to stawało się próbą charakteru. Tymczasem ona nie traciła zaufania do Boga i nie rezygnowała z działania. Potrafiła zachować pogodę ducha nawet wtedy, gdy wokół niej rozpadał się świat. W jej życiu wiara nie była teorią, lecz siłą pozwalającą przetrwać najcięższe doświadczenia.

Według autora biografii właśnie w tym kryje się fenomen Zofii Kossak. Nie była święta dlatego, że żyła poza światem, lecz dlatego, że potrafiła zachować wewnętrzną wolność pośród jego chaosu. Jej wiara nie była dekoracją ani dodatkiem do życia. Była fundamentem decyzji, sposobem myślenia i źródłem odwagi.

Dzisiaj, gdy wielu ludzi doświadcza zagubienia i kryzysu wartości, taki przykład nabiera szczególnego znaczenia. Kossak pokazuje, że heroizm nie zawsze oznacza wielkie gesty. Często zaczyna się od codziennej uczciwości, odpowiedzialności za rodzinę, troski o wspólnotę i wierności własnemu sumieniu.

To przesłanie szczególnie potrzebne młodemu pokoleniu, wychowywanemu w świecie pełnym niepewności i zmieniających się autorytetów.

Literatura, która nie boi się prawdy

Szczególne miejsce w książce zajmuje refleksja nad rolą literatury katolickiej. Dla Czesława Ryszki twórczość Zofii Kossak wpisuje się w wielką tradycję europejskich pisarzy chrześcijańskich, że wymienię takich wielkich jak François Mauriac, Georges Bernanos czy Graham Greene. Autor pokazuje, że polska pisarka doskonale odnajdywała się w tym nurcie, zachowując jednocześnie własny, niepowtarzalny styl.

Nie chodzi jednak o literaturę moralizatorską czy uproszczoną. Wręcz przeciwnie. Autor przypomina, że prawdziwa literatura chrześcijańska nie ucieka od pokazywania zła, grzechu i ludzkich upadków.

Jak mówił: „Literatura katolicka powinna pokazywać grzech i zło, ale nie tylko. Powinna także wskazywać drogę wyjścia, możliwość przemiany człowieka i jego powrotu do Boga.”

To niezwykle ważna uwaga. Kossak nie tworzyła świata pozbawionego konfliktów. Jej bohaterowie zmagają się z lękiem, słabością, pychą i cierpieniem. Jednak obok ciemności zawsze pojawia się możliwość przemiany. To właśnie dlatego jej powieści historyczne pozostają tak poruszające również dla współczesnego czytelnika.

Czesław Ryszka zauważa, że współczesna kultura bardzo często zatrzymuje się na diagnozie kryzysu. Opisuje rozpad więzi, samotność czy moralny chaos, ale nie pokazuje drogi wyjścia. Tymczasem pisarka była przekonana, że człowiek nie jest skazany na zło. W jej twórczości odnajdujemy nie tylko dramat, ale również nadzieję.

Właśnie dlatego jej książki pozostają aktualne. Nie proponują łatwych odpowiedzi, ale przypominają o wolności wyboru. Pokazują, że nawet w najtrudniejszych okolicznościach można zachować godność i wierność prawdzie. Dotyczy to zarówno bohaterów Krzyżowców, jak i postaci opisanych w Bez oręża czy Błogosławionej winie.

Żegota, odwaga i obowiązek pomocy

Jednym z najmocniejszych fragmentów książki jest opis działalności Zofii Kossak podczas II wojny światowej. To właśnie wtedy ujawniła się pełnia jej charakteru.

Pisarka była współzałożycielką Komitetu Pomocy Żydom, który później przekształcił się w słynną Radę Pomocy Żydom „Żegota”. Angażowała się w ratowanie prześladowanych, organizowała pomoc, wspierała działania konspiracyjne i dawała świadectwo moralnego sprzeciwu wobec niemieckich zbrodni. Autor przypomina również, że za taką działalność groziła kara śmierci. Mimo to Kossak nie wycofała się ani na krok.

Ryszka przypomina, że jej postawa nie wynikała z kalkulacji politycznej. Źródłem działania była wiara oraz przekonanie o godności każdego człowieka. W rozmowie podkreślał motywację autorki „Błogosławionej winy”:

„Jeśli nie pomożemy Żydom, to nie mówmy, że jesteśmy katolikami. Nie mówmy także, że jesteśmy Polakami, bo obowiązek pomocy wynika zarówno z naszej wiary, jak i z naszego człowieczeństwa.”

To zdanie brzmi dziś równie mocno jak w czasie wojny. Pokazuje bowiem, że chrześcijaństwo nie może ograniczać się do deklaracji. Musi wyrażać się w konkretnych czynach. W przypadku Zofii Kossak były to czyny okupione ogromnym ryzykiem i osobistym poświęceniem.

Autor biografii przypomina również ogromne zaangażowanie polskiego społeczeństwa w pomoc prześladowanym. Kossak należała do ludzi, którzy nie pytali, czy warto pomagać. Pytali raczej, jak pomóc skutecznie i jak uratować jak najwięcej istnień. Dzięki takim postawom historia Polski zachowała wiele kart prawdziwego heroizmu.

W świecie pełnym obojętności jej postawa pozostaje jednym z najważniejszych świadectw odwagi moralnej w polskiej historii XX wieku.

Lekcja dla młodych i przesłanie na przyszłość

Dlaczego warto dziś sięgnąć po książkę Czesława Ryszki? Odpowiedź kryje się w samym przesłaniu biografii. Nie jest to wyłącznie opowieść o przeszłości. To książka o człowieku, który potrafił zachować nadzieję wtedy, gdy wszystko wydawało się stracone. Autor pokazuje, że życie Zofii Kossak może być inspiracją dla ludzi w każdym wieku.

Czesłąw Ryszka podkreśla, że młodzi ludzie mogą odnaleźć w życiu Zofii Kossak własne chrześcijańskie korzenie, a także inspirację do budowania dojrzałej tożsamości. Jak mówił:

„Muszą poznać siłę wiary. Od tego nie ma ucieczki, jeśli chcemy odnowić życie młodego pokolenia i pomóc mu odnaleźć trwałe fundamenty.”

To zdanie nie jest wezwaniem do religijnej deklaracji. Jest raczej przypomnieniem, że człowiek potrzebuje trwałych fundamentów. Bez nich łatwo zagubić się w świecie pełnym sprzecznych idei i zmieniających się mód. Kossak pokazuje, że prawdziwa wolność nie polega na odrzuceniu wartości, lecz na świadomym ich wyborze.

Czesław Ryszka zwraca uwagę, że nawet w najtrudniejszych momentach pisarka pozostawała wierna trzem wartościom: wierze, nadziei i miłości. To one pozwalały jej przetrwać wojenne piekło, doświadczenia obozowe i osobiste tragedie. Właśnie dlatego jej życie można odczytywać jako uniwersalną lekcję człowieczeństwa.

W końcowej części rozmowy autor wypowiedział słowa, które można uznać za klucz do zrozumienia zarówno bohaterki książki, jak i własnej intencji pisarskiej:

„Każdy musi być tym autorytetem w rodzinie, pracy i swoim środowisku. Nie trzeba czekać na wielkich bohaterów, bo każdy może stać się świadkiem wiary i odpowiedzialności tam, gdzie żyje.”

Zamiast podsumowanie. Książka, która towarzyszy pokoleniom

W czasach, gdy tak wiele mówi się o autorytetach, a tak niewielu potrafi wskazać prawdziwe wzory do naśladowania, postać Zofii Kossak pozostaje dla wielu czytelników punktem odniesienia. Tak jest również w moim przypadku. Twórczość autorki Krzyżowców, Pożogi czy Błogosławionej winy towarzyszy mi od najmłodszych lat i stała się częścią rodzinnej tradycji.

Mogę śmiało powiedzieć, że wychowałem się na książce „Błogosławiona wina”. Zanim jednak trafiła w moje ręce, zachwycał się nią mój tata, Józef. To właśnie on pierwszy opowiadał mi o niezwykłej sile narracji Zofii Kossak, o jej umiejętności łączenia wielkiej historii z głęboką refleksją nad ludzkim losem, wiarą i odpowiedzialnością za drugiego człowieka. Można więc powiedzieć, że fascynacja twórczością tej wybitnej pisarki została przekazana w naszej rodzinie z pokolenia na pokolenie.

Dziś, po latach lektur i rozmów, jestem przekonany, że Zofia Kossak należy do grona najwybitniejszych polskich pisarzy XX wieku. Nie tylko dlatego, że pozostawiła po sobie znakomite powieści historyczne, ale przede wszystkim dlatego, że jej książki niosą trwałe przesłanie moralne. Uczą odwagi, odpowiedzialności, szacunku dla własnych korzeni i wierności wartościom nawet wtedy, gdy świat podpowiada coś zupełnie innego.

Ta kompletna i wciągająca biografia napisana w stylu starych mistrzów pióra przez Czesława Ryszkę przypomina o tych wszystkich wymiarach jej życia. Pokazuje pisarkę, społeczniczkę, patriotkę, kobietę głębokiej wiary i osobę, która nigdy nie zgodziła się na obojętność wobec zła. To książka potrzebna nie tylko miłośnikom historii czy literatury, ale każdemu, kto szuka odpowiedzi na pytanie, jak żyć w sposób odpowiedzialny i wierny własnemu sumieniu.

Dlatego warto sięgnąć po „Historię i świętość. Zofia Kossak. Biografia ilustrowana”. To nie tylko opowieść o wyjątkowej postaci polskiej kultury. To także zaproszenie do odkrycia świata wartości, które dla kolejnych pokoleń – tak jak w mojej rodzinie – mogą stać się drogowskazem na całe życie.

Tomasz Wybranowski