Państwo wycofuje się z finansowania Polonii? Krytyka nowej strategii 2025–2030

Przyjęta w ubiegłym roku strategia współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025–2030 zakłada istotną zmianę podejścia do finansowania środowisk polskich poza krajem. Jednym z kluczowych założeń jest stopniowe przechodzenie organizacji polonijnych na model samofinansowania, w którym środki z budżetu państwa mają pełnić jedynie rolę uzupełniającą.

Założenie to wywołuje jednak poważne kontrowersje wśród ekspertów zajmujących się Polonią na Wschodzie.

„Te rządy wykończą telewizję publiczną”. Ostra diagnoza Agnieszki Romaszewskiej

Agnieszka Romaszewska-Guzy ostrzega w Radiu Wnet przed rozkładem TVP. Krytykuje brak koncepcji dla TVP Polonia, TVP Wiln…

„To nie ma nic wspólnego z realiami”

W rozmowie dotyczącej sytuacji mediów polskich na Wschodzie pojawiła się zdecydowana krytyka takiego podejścia.

– Mam wrażenie, że pisał to człowiek, który kompletnie nie wie, o czym pisał – ocenia Rafał Dzięciołowski, odnosząc się do założeń strategii.

W jego opinii oczekiwanie, że organizacje polskie w krajach takich jak Ukraina, Białoruś czy Rosja będą w stanie samodzielnie się finansować, jest oderwane od rzeczywistości.

– To jest absolutny nonsens – pada wprost w analizie.

Jak podkreślano, w wielu przypadkach mówimy o środowiskach działających w warunkach wojny, presji politycznej lub ograniczonego rynku medialnego.

Media mniejszościowe nie utrzymają się same?

Jednym z kluczowych punktów krytyki jest porównanie do europejskich standardów wsparcia dla mediów mniejszościowych.

Wskazuje się, że w wielu państwach Unii Europejskiej finansowanie tego typu inicjatyw jest systemowe i stabilne.

Przykłady:

• mniejszości niemieckojęzyczne we Włoszech i Austrii,
• społeczności duńskie w Niemczech,
• inne grupy językowe korzystające z długoterminowych programów wsparcia państwowego.

W tych modelach – jak podkreślają eksperci – finansowanie publiczne nie jest traktowane jako wyjątek, lecz jako fundament utrzymania pluralizmu medialnego i kulturowego.

„To nie jest biznes, tylko misja społeczna”

Krytycy strategii podkreślają, że media i organizacje polonijne nie funkcjonują jak klasyczne przedsiębiorstwa.

– Oczekiwanie, że media mniejszościowe będą się samofinansować, jest absolutnym nieporozumieniem – wskazują.

W praktyce oznaczałoby to, że wiele redakcji, portali i audycji radiowych działających na Wschodzie musiałoby zakończyć działalność lub drastycznie ją ograniczyć.

Stanowisko Stowarzyszenia Forum Wileńskie w sprawie dyskusji wokół finansowania TVP Wilno

Ograniczenie środków finansowych na funkcjonowanie TVP Wilno stworzyłoby niebezpieczną lukę, którą w warunkach wojny inf…

Samofinansowanie czy wycofanie państwa?

Największe obawy budzi jednak nie sam kierunek zmian, ale ich konsekwencje.

Zdaniem krytyków, odejście od stabilnego finansowania może doprowadzić do:

• likwidacji lokalnych redakcji,
• osłabienia więzi polskich społeczności,
• utraty narzędzi komunikacji i edukacji,
• ograniczenia wpływu Polski w regionie.

W tym kontekście pojawia się pytanie, czy strategia 2025–2030 nie oznacza w praktyce stopniowego wycofywania się państwa z aktywnej polityki wobec diaspory.

Europa robi to inaczej

Wskazywane w debacie przykłady europejskie pokazują inny model działania – oparty na długofalowym wsparciu instytucjonalnym, a nie oczekiwaniu rynkowej samowystarczalności.

W wielu krajach UE finansowanie mediów mniejszościowych traktowane jest jako element polityki państwa i ochrony różnorodności kulturowej.

Napięcie między państwem a diasporą

Spór o strategię 2025–2030 coraz wyraźniej pokazuje napięcie między dwoma wizjami:

• państwa ograniczającego swoje zaangażowanie finansowe,
• oraz środowisk polonijnych, które widzą w nim jedynego realnego gwaranta przetrwania.

To konflikt nie tylko o pieniądze, ale o model obecności Polski poza jej granicami.