Chrześcijanie i Żydzi. Ks. prof. Królikowski: dialog bez Ewangelii prowadzi donikąd

Dialog bez treści i pytanie o fundament

Tomasz Wybranowski zaczął rozmowę od szerszego pytania o współczesny świat i o to, dlaczego człowiek coraz częściej żyje tak, jakby Boga nie potrzebował. Ks. prof. Janusz Królikowski odpowiedział, że u źródeł tego procesu stoi przede wszystkim ludzka pycha i przekonanie o samowystarczalności.

Jak zaznaczył, człowiek zaczyna wierzyć, że własnymi siłami może pokonać grzech, śmierć i wszelkie ograniczenia. Tymczasem – podkreślał teolog – właśnie Wielki Piątek pokazuje, że zbawienie nie przyszło przez ludzką moc, ale przez krzyż Chrystusa.

Jeśli eliminujemy Boga Stwórcę i człowieka uczynimy stwórcą, no to mamy pierwsze rozejście się dróg Boga i człowieka

– mówi ks. prof. Janusz Królikowski.

Duchowny dodał, że zjawisko sekularyzacji nie bierze się wyłącznie z intelektualnych mód czy przemian cywilizacyjnych. Jego zdaniem równie ważna jest duchowa ociężałość i niechęć do zmierzenia się z pytaniami o grzech, śmierć i zbawienie.

List Episkopatu i kryzys proporcji

W dalszej części rozmowy Tomasz Wybranowski przeszedł do głośnego listu Episkopatu poświęconego relacjom z judaizmem. Prowadzący mówił o swoim sceptycyzmie wobec „dialogu bez treści” i „tolerancji bez Ewangelii”, a także o obawach, że w takim ujęciu zaciera się to, co w chrześcijaństwie najważniejsze.

Ks. prof. Dariusz Kowalczyk i list Episkopatu: bez Jezusa nie ma zbawienia

List Episkopatu Polski dotyczący relacji z judaizmem jest nieprecyzyjny i może wprowadzać wiernych w błąd – ocenił na an…

Ks. Królikowski odpowiedział wprost, że uważa ten list za nieszczęśliwy. Wskazał przy tym dwa powody. Pierwszym jest kontekst polityczny – wojna, napięcia na Bliskim Wschodzie i sposób, w jaki przeciętny odbiorca może odczytać podobny dokument.

I tu nagle pojawia się apoteoza narodu żydowskiego jako narodu wybranego. Co przeciętny człowiek, gdy na to patrzy, odczytuje jako obronę pewnych zachowań

– stwierdził.

Drugim problemem, w jego ocenie znacznie poważniejszym, jest kwestia teologiczna. Teolog mówił o długotrwałym procesie osłabiania poczucia oryginalności chrześcijaństwa i wyjątkowości Kościoła założonego przez Chrystusa.

„Ostatnie dziesięciolecia przyniosły nam w teologii pewną próbę pomniejszenia oryginalności chrześcijaństwa. Oryginalności samego Kościoła założonego przez Jezusa Chrystusa, Kościoła prawdziwego, w którym znajduje się pełnia środków zbawienia” – mówił.

Chrześcijanie i Żydzi

Jednym z najmocniejszych fragmentów rozmowy była odpowiedź na pytanie o relację między Starym Testamentem, judaizmem i Kościołem. Tomasz Wybranowski pytał wprost, czy przesunięcie akcentu z Chrystusa na naród izraelski nie podważa fundamentu chrześcijaństwa.

Wielki Piątek – upamiętnienie męki i śmierci Chrystusa

Wielki Piątek to jeden z najświętszych i najbardziej przejmujących dni dla chrześcijan. Tego dnia wierni wspominają mękę…

Ks. Królikowski zaznaczył, że chrześcijaństwo nie jest jedynie prostym domknięciem judaizmu. Owszem – Stary Testament przygotowuje nadejście Chrystusa, ale Kościół nie jest wyłącznie ostatnim etapem tej samej historii. Jest także jej przekroczeniem.

„Chrześcijaństwo nie jest prostym zwieńczeniem judaizm, ale jest też przekroczeniem” – podkreślił.

Duchowny wyjaśniał, że usunięcie tej różnicy prowadzi do teologicznego chaosu. W takim ujęciu Kościół przestaje jawić się jako rzeczywistość mająca własną, nadaną przez Chrystusa tożsamość.

My nie jesteśmy sektą żydowską. Kościół, wiara chrześcijańska ma swoją własną oryginalność zbudowaną na Jezusie Chrystusie

– mówił.

W tym kontekście przywołał też ważne rozróżnienie obecne w dokumentach Soboru Watykańskiego II. Jak zaznaczył, nie chodzi tylko o to, że Chrystus „założył” Kościół w sensie historycznym, ale że Kościół został w Nim „ukonstytuowany”.

„Kościół jest ukonstytuowany w Jezusie Chrystusie. To słowo ma charakter bardziej ontologiczny” – wyjaśnił.

I dodał jeszcze mocniej: „Nie wyrastamy z judaizmu, tylko wyrastamy z Jezusa Chrystusa. Koniec kropka. To jest elementarz teologiczny”.

Judaizm, modlitwa i granice dialogu

W rozmowie pojawił się również temat Talmudu, modlitw żydowskich i realnych granic dialogu. Tomasz Wybranowski przywoływał fragmenty pism rabinicznych, w których Jezus ukazywany jest nie jako Mesjasz, lecz jako ktoś, kto zwodzi Izrael.

Ks. Królikowski odpowiedział, że nie można ignorować faktu, iż część żydowskiej tradycji religijnej i piśmiennictwa ma wyraźny rys antychrześcijański.

„Talmud i inne pisma żydowskie, starożytne, są ewidentnie skierowane przeciw Jezusowi i są skierowane przeciwko także chrześcijanom. Mają wyraźną tendencję antychrześcijańską” – stwierdził.

Duchowny wspomniał też o własnych doświadczeniach z pobytu w synagodze podczas studiów w Rzymie. Zaznaczył, że chrześcijanie wchodzący w przestrzeń innej religii muszą wiedzieć, gdzie są i co robią. W jego ocenie zbyt łatwe zachęcanie do takich gestów, bez uprzedniego ugruntowania w wierze, jest błędem.

„Dawni prawodawcy i dawna praktyka Kościoła dobrze wiedziała, jak bardzo niebezpieczne dla chrześcijanina nieprzygotowanego jest nawiązanie kontaktu z przedstawicielami innych religii” – mówił.

Teolog zaznaczył przy tym, że nie chodzi o izolację czy lęk przed spotkaniem, ale o właściwą hierarchię. Najpierw musi istnieć mocna tożsamość zbudowana w Chrystusie, a dopiero potem można podejmować kontakt z innymi tradycjami religijnymi.

Pasterze mają umacniać, a nie mnożyć niepewność

Tomasz Wybranowski pytał również o to, czy podobne wypowiedzi i dokumenty nie wprowadzają zamętu wśród wiernych. W jego ocenie wielu katolików może czuć się zagubionych i pozbawionych jasnego punktu odniesienia.

Ks. Królikowski przyznał, że ten niepokój jest uzasadniony. Podkreślił, że zadaniem pasterzy nie jest wzmacnianie wątpliwości, lecz umacnianie wiary.

„Pasterze w Kościele mają być umocnieniem. My mamy umacniać w wierze” – zaznaczył.

Dodał też, że najpoważniejsze kryzysy w dziejach Kościoła były zawsze kryzysami pasterzy, a nie wiernych. Z drugiej strony wskazał na pewien powód do nadziei: sensus fidei, czyli duchową intuicję wierzących, którzy potrafią rozpoznać, że coś w przekazie zaczyna się rozchodzić z wiarą Kościoła.

„Ludzie intuicyjnie rozpoznają, gdzie jest prawda i za nią się opowiadają” – powiedział.

Jako prosty znak tej żywej wiary podał rosnące kolejki do konfesjonałów. W jego ocenie jest to dowód, że mimo zamętu wielu wiernych nie odchodzi od Kościoła, ale szuka w nim umocnienia.

Wielki Piątek i powrót do istoty chrześcijaństwa

Końcowa część rozmowy prowadziła już wprost do Wielkiego Piątku i pytania o to, co naprawdę stanowi centrum chrześcijaństwa. Tomasz Wybranowski pytał, jak w tym kontekście czytać św. Tomasza z Akwinu i jak połączyć teologiczny niepokój z tajemnicą męki, śmierci i nadziei zmartwychwstania.

Ks. Królikowski odpowiedział, że św. Tomasz bardzo jasno wskazuje na istotę wiary: jest nią Jezus Chrystus, a zwłaszcza – jak mówi Akwinata – Jego acta et passa, czyli to, co Chrystus uczynił i co przecierpiał.

„To jest istota chrześcijaństwa, a więc Jezus Chrystus, ale nie tylko jako osoba, ale właśnie to acta et passa, czyli dzieła życia i to, co Chrystus przecierpiał” – mówił.

Jak zaznaczył, męka Chrystusa nie jest jedynie jednym z religijnych obrazów czy symboli. To ona formuje całe życie chrześcijańskie i stanowi prawdziwy punkt odniesienia dla wiary.

„Męka Chrystusa wystarczy do uformowania całego życia chrześcijańskiego” – podkreślił.

W tym sensie odpowiedź na współczesny kryzys, zamęt i fałszywie pojmowany dialog nie polega na tworzeniu nowych konstrukcji, lecz na powrocie do samego centrum – do Jezusa Chrystusa, Jego męki, śmierci i zbawczej ofiary.