Wielki zryw w Ursusie. Nadchodzi okrągła rocznica, która zmieniła bieg historii Polski

Początek wakacji w Warszawie i całym kraju upłynie pod znakiem niezwykle ważnej, okrągłej rocznicy. Dokładnie 50 lat temu, pod koniec czerwca 1976 roku, robotnicy w całej Polsce powiedzieli głośne „dość” komunistycznej dyktaturze. To, co zaczęło się od desperackiego protestu przeciwko drastycznym podwyżkom cen żywności, stało się bezpośrednim impulsem do narodzin zorganizowanej opozycji demokratycznej i – cztery lata później – wielkiego ruchu „Solidarności”.

Już 28 czerwca na placu Czerwca 1976 roku w Ursusie odbędą się rocznicowe uroczystości. Ich organizatorzy z NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze podkreślają, że całe wydarzenie ma charakter całkowicie oddolny.

Iskra, która podpaliła Polskę

Wszystko zaczęło się od radiowego przemówienia premiera Piotra Jaroszewicza, który ogłosił drastyczny, sięgający kilkudziesięciu procent wzrost cen podstawowych artykułów spożywczych – w tym strategicznego wówczas cukru. Reakcja społeczeństwa była natychmiastowa. Dzień później, 25 czerwca, robotnicy w Radomiu, Płocku oraz podwarszawskim Ursusie (będącym wówczas osobnym miasteczkiem) wyszli na ulice.

– Ludzie po prostu nie wytrzymali. W Ursusie robotnicy zaprotestowali w sposób niezwykle spektakularny: zablokowali kluczową trasę kolejową, rozmontowując część torów – przypomina Dariusz Paczuski, przewodniczący regionu Mazowsze NSZZ „Solidarność”. – Proszę państwa, tak naprawdę wtedy narodziła się opozycja. Po raz pierwszy rząd komunistyczny musiał tak rażąco wycofać się ze swoich decyzji pod naciskiem gniewu społecznego.

Sukces miał jednak swoją straszliwą, natychmiastową cenę. Choć władze cofnęły podwyżki, na protestujących spadła lawina brutalnych represji.

Złamane życiorysy dziewiętnastolatków

W odpowiedzi na protesty komunistyczny aparat bezpieczeństwa uruchomił machinę terroru. Ścieżki zdrowia, brutalne pobicia, masowe zwolnienia z pracy i wilcze bilety stały się codziennością tysięcy rodzin. Propagandowa machina PRL ochrzciła robotników mianem „warchołów”.

– Ta uroczystość jest przede wszystkim dla tych kombatantów, którzy wtedy brali w tym udział i którzy przyjdą na nasze spotkanie – tłumaczy ze wzruszeniem Ireneusz Smułka, zastępca przewodniczącego Regionu Mazowsze. – Trzeba spojrzeć im w oczy i pomyśleć, zwłaszcza jeśli jest się młodym: oni wtedy mieli po 19, 20 lat! To nie byli tylko starsi robotnicy, ale też uczniowie tutejszych techników, młodzi ludzie, którzy z powodu udziału w protestach mieli praktycznie złamane całe późniejsze życie.

Prześladowani robotnicy nie mogli znaleźć zatrudnienia, ich dzieciom blokowano możliwość podjęcia studiów, a całe rodziny były piętnowane i inwigilowane przez dekady. To właśnie w odpowiedzi na te represje powstał Komitet Obrony Robotników (KOR) – pierwsza jawna organizacja opozycyjna w bloku wschodnim, która niosła pomoc prawną i finansową ofiarom Czerwca ’76.

– Czerwiec 1976 roku to było zasianie ziarna wolności. Pokazanie, że z systemem totalitarnym można i trzeba walczyć – dodaje Dariusz Paczuski.

Pamięć przekazywana w domach

Dla pokolenia dzisiejszych liderów „Solidarności” pamięć o tamtych wydarzeniach ma wymiar osobisty. Choć w 1976 roku byli jeszcze dziećmi lub noworodkami, duch tamtych dni ukształtował ich dorosłe życie.

– Ja w czerwcu 1976 roku miałem zaledwie trzy miesiące – wspomina Ireneusz Smółka. – Ale w moim domu rodzinnym o Czerwcu, o Katyniu mówiło się zawsze. Rodzice byli w „Solidarności”. Kiedyś nie dowiadywaliśmy się o tym w szkołach ani z oficjalnych mediów, tę najnowszą, prawdziwą historię czerpaliśmy z przekazów rodzinnych.

Z tego powodu organizatorzy apelują do mieszkańców Warszawy i Mazowsza, aby na tegoroczne uroczystości zabrali ze sobą młodsze pokolenia.

– Za parę lat ktoś będzie musiał przejąć tę pałeczkę. Jeśli możecie, weźcie ze sobą dzieci, wnuki. Pamięć o naszej wspólnej historii i wartościach nie może odejść w zapomnienie, bo to ona czyni nas wolnym narodem – apeluje Paczuski.

Program uroczystości w Ursusie (28 czerwca)

Oficjalne uroczystości rocznicowe odbędą się w piątek, 28 czerwca, na placu Czerwca 1976 roku w Ursusie.

• 12:00 – Zbiórka pocztów sztandarowych i uczestników.
• 12:15 – Oficjalne powitanie zaproszonych gości i bohaterów tamtych wydarzeń.
• 12:30 – Uroczysta msza święta, której przewodniczyć będzie metropolita katowicki, arcybiskup Adrian Galbas.
• Po mszy – Przejście pod pomnik Czerwca ’76, oficjalne przemówienia, złożenie wieńców oraz otwarcie wyjątkowej wystawy historycznej przygotowanej we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej.

Alarm pogodowy dla uczestników: Będzie piekielnie gorąco

Organizatorzy zwracają szczególną uwagę na kwestie bezpieczeństwa wszystkich uczestników. Zgodnie z prognozami synoptyków, 28 czerwca Warszawa znajdzie się w samym centrum fali afrykańskich upałów. Termometry w stolicy mogą wskazać w cieniu nawet $38^\circ\text{C}$.

Władze związku zapewniają pełne zabezpieczenie logistyczne i medyczne na miejscu uroczystości.

– Zapewniamy zaplecze medyczne, ochronę, a także wodę, parasolki chroniące przed słońcem i miejsca dające schronienie – wylicza Ireneusz Smółka. – Prosimy jednak, aby każdy, kto wybiera się na plac w samo południe, pomyślał również o sobie. Weźcie ze sobą nakrycia głowy, własną wodę i dodatkowe parasole. Warunki będą ekstremalne, a my chcemy, aby te uroczystości przebiegły nie tylko godnie, ale przede wszystkim w pełni bezpiecznie dla wszystkich gości.

WSPIERAJ NAS NA PATRONITE!