Najnowszy Bond w Polsce? List otwarty do twórców filmu

Poniżej publikujemy „List otwarty do twórców platynowego filmu o Jamesie Bondzie”, którego autorem jest Paweł Kudzia:

Szanowni Państwo,

Trwa dyskusja o tym, kto zagra rolę nowego Jamesa Bonda. A to przecież w dużym stopniu będzie zależeć od tego, jaką agent 007 będzie mieć następną misję: dokąd, po co, kiedy i kto będzie jego wrogiem. W książce pt. Casino Royale, napisanej w 1953 roku przez Iana Fleminga, znajduje się konkretna podpowiedź:

• Miejsce misji: Polska;
• Czas akcji: druga połowa 1951 roku;
• Wróg: SMIERSZ¹ – rosyjski kontrwywiad;
• Cel: namierzenie sowieckich szpiegów w służbach specjalnych, MSZ, mediach i programach zbrojeniowych Wielkiej Brytanii i USA.

Uplasowani w zachodnich elitach agenci prowadzą klasyczne, starej daty szpiegostwo. Sowieci zamierzają wykorzystać ich jako przyczółek w totalnej wojnie kognitywnej z Zachodem, którą planują na wielką skalę.

Co więcej – Ian Fleming w liście pożegnalnym Vesper Lynd do Jamesa Bonda podpowiada idealną nić narracyjną dla filmu. To te słowa: „Możesz odkryć, kim był”². W książce Casino Royale miłością życia Vesper nie był bowiem agent 007, lecz Polak – polski pilot RAF odznaczony podwójnym Distinguished Service Order. Po wojnie został on osobiście wyszkolony przez szefa SIS/MI6 – M – i zrzucony do Polski. Tam aresztował go w Warszawie SMIERSZ („śmierć szpiegom”), czyli oddział specjalny rosyjskiego kontrwywiadu. Po ciężkich i długich torturach pilot wyjawił oprawcom informacje o swojej ukochanej Vesper.

Rosjanie, dzięki swoim kretom w sekcji S (Sowiety) w MI6, szybko ustalili, że Lynd zaczęła właśnie tam pracę, po przeniesieniu się z sekcji F (Francja), w której służyła podczas wojny. Sowieci skontaktowali się z nią w połowie 1946 roku, rok po zakończeniu wojny. Mogło to mieć miejsce nawet 8 czerwca, podczas Parady Zwycięstwa (The Victory Parade) w Londynie, na którą cynicznie nie zaproszono bohaterskich polskich żołnierzy. Szantaż był bezwzględny: jeśli Vesper chciała, by jej ukochany przeżył, musiała podjąć współpracę z Moskwą. Dowodem życia Polaka miał być list przychodzący do niej każdego 15. dnia miesiąca. I tak też się działo aż do czerwca 1951 roku – 60 miesięcy, 60 listów, 5 lat bolesnej wierności. Co to musiała być za miłość!

Tragiczna miłość Vesper i narodziny agenta 007

Vesper i James poznają się w czasie wspólnej misji opisanej w książce Casino Royale. Jest czerwiec 1951 roku, a ona pełni funkcję osobistej asystentki szefa sekcji S w MI6. Agent 007 zakochuje się w niej tak głęboko, że oświadcza się jej dwukrotnie³ i chce dla niej porzucić służbę Jego Królewskiej Mości oraz oddać licencję na zabijanie. Vesper jednak odrzuca te oświadczyny. Widzi skutki okrutnych tortur, jakie zadał Jamesowi Le Chiffre – sowiecki agent, który zdefraudował pieniądze powierzone mu przez Rosjan na szpiegostwo i działania hybrydowe⁴ we Francji. Le Chiffre był głównym księgowym we francuskich, komunistycznych związkach zawodowych przemysłu ciężkiego i transportu w Alzacji. Związki te liczyły 50 000 osób, które w przypadku wybuchu III wojny światowej miały stanowić niebezpieczną piątą kolumnę⁵. Działalność Le Chiffre’a to typowa operacja wojny kognitywnej: Sowieci przejmują i kierują strukturami związkowymi, by za ich pomocą destabilizować zachodnie społeczeństwo.

Zadaniem Bonda było zniszczenie tej piątej kolumny, co uczynił, ogrywając Le Chiffre’a na 40 milionów franków w kasynie. Chcąc odzyskać fortunę, komunistyczny agent nieludzko torturował Bonda. Vesper uświadomiła sobie wtedy, że James cierpi przez nią, ponieważ przekazała Rosjanom kilka – w jej ocenie „niewinnych” – informacji o jego miski. Przekazała je tylko po to, by ratować przed torturami swojego ukochanego polskiego pilota. Vesper znalazła się w matni, a gdy rozpoznała śledzącego ich zabójcę SMIERSZ-u, zrozumiała, że nie ma ucieczki przed radzieckim aparatem terroru. Postanowiła uratować przynajmniej Bonda, w którym zaczęła się zakochiwać. Jedynym wyjściem wydało jej się samobójstwo. Po upojnej kolacji i nocy pełnej namiętności, Vesper zażyła tabletki nasenne i zmarła.

Zdruzgotany stratą miłości życia Bond nieodwracalnie się zmienia – przestaje wierzyć w uczucia, a ból przekuwa w bezwzględną chęć zemsty na oprawcach. Tak rodzi się James Bond, jakiego znamy. Postanawia on zaatakować bezpośrednio ramię, które dzierżyło bicz i pistolet – ruszając na zagrożenie stojące za zwykłymi szpiegami.⁶ Podpowiedź, jak to zrobić, znajduje się w liście Vesper: „Możesz odkryć, kim był”. Bond wie, że sekcja P (Polska) MI6 posiada wysoko uplasowane źródło w komunistycznych służbach w Warszawie⁷.

Wielka gra wywiadów i polski as w rękawie

Opisana historia kończy się w północnej Francji w czerwcu 1951 roku. To gorący i mroczny okres zimnej wojny: trwa wojna w Korei, a miesiąc wcześniej do Moskwy uciekają dwaj radzieccy kretowie na szczytach brytyjskiej dyplomacji i wywiadu – Guy Burgess⁸ i Donald Maclean⁹. Podejrzenia padają na kolejne osoby, co doszczętnie niszczy zaufanie Waszyngtonu do Londynu. Amerykanie sami zmagają się z infiltracją – rok wcześniej FBI odkryło, że fizyk Klaus Fuchs¹⁰ od 1942 roku przekazywał Sowietom sekrety projektu Manhattan. Pozwoliło to Moskwie zdetonować własną bombę atomową w 1949 roku, którą zbudowali dzięki szpiegom w nauce, przemyśle, mediach, służbach i dyplomacji Wielkiej Brytanii i USA¹¹. Trwa desperacki wyścig o stworzenie bomby wodorowej, w którym przełomem okazał się opracowany w marcu 1951 roku model Edwarda Tellera i genialnego polskiego matematyka Stanisława Ulama¹⁴.

Zarówno Amerykanie, jak i Anglicy chcą znać skalę radzieckiej infiltracji ich elit oraz tajnych programów zbrojeniowych. Jak jednak zorganizować bezpieczną operację, skoro brytyjskie służby są naszpikowane szpiegami? Rozwiązaniem jest sięgnięcie po dawną sieć oficerów wywiadu, którzy antykomunizm mają w DNA, są wybitnie doświadczeni w walkach II wojny światowej oraz doskonale znają język i teren Polski.

Idąc tropem prośby Vesper, M powinien wybrać dowódców i asów przedwojennego oraz wojennego polskiego wywiadu wojskowego – tzw. „Dwójki” (Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego) oraz wywiadu Polskiej Marynarki Wojennej. Polscy agenci, dysponując resztkami siatek w kraju, które zeszły do podziemia, i znając techniki radzieckiej wojny kognitywnej testowane na polskim społeczeństwie, staliby się centrum tej gry między Londynem, Waszyngtonem a SMIERSZ-em.

M mógłby podjąć próbę kontaktu z jeszcze jedną tajną siecią założoną na Bliskim Wschodzie przez Polaka – Ernsta Stavro Blofelda¹². Choć Blofeld zniknął po wojnie w Ameryce Południowej (by później na łamach dziesiątej powieści Fleminga stworzyć potężną organizację Spectre¹³), jego dawna wiedza jest bezcenna.

W tej niebezpiecznej misji, realizowanej pod okiem depczącego im po piętach SMIERSZ-u, Bondowi i Felixowi Leiterowi z CIA mogłaby towarzyszyć legendarna polsko-brytyjska agentka Krystyna Skarbek¹⁵. By dobrze przygotować wyprawę do Polski, musieliby dotrzeć do polskich struktur w Europie i Afryce oraz wybitnych postaci współpracujących z nimi podczas wojny, takich jak Josephine Baker¹⁶, Alan Turing¹⁷ czy Catherine Dior¹⁸. Tylko oni mogliby wyposażyć Bonda i Skarbek w innowacyjny sprzęt elektroniczny¹⁹ (w czym pomogieliby działający we francuskiej sieci F2 wybitni elektronicy Tadeusz i Stefan Kudelscy) oraz dostarczyć „kompromaty” na nowych komunistycznych dygnitarzy²⁰ (w czym pomogłaby Janina Wójcicka).

Prawdziwy James Bond mówił po polsku?

Zarys tej porywającej opowieści zatytułowałem „Odkryj, kim był” i udostępniam go na stronie: www.007in1951to.pl. Jednocześnie gorąco zapraszam Państwa do Polski, by odkryć historię ludzi, którzy zainspirowali Fleminga przy tworzeniu postaci polskiego pilota oraz samego Jamesa Bonda. Śladów najlepiej zacząć szukać w Warszawie, przy grobie Nieznanego Żołnierza, gdzie dawniej stał Pałac Saski – przedwojenna kwatera główna polskiego wywiadu wojskowego.

Porucznik-komandor Ian Fleming podczas wojny służył w brytyjskim Wywiadzie Admiralicji, dla którego polski wywiad realizował najbardziej zuchwałe misje. Jego najbliższym współpracownikiem był komandor Wilfred Dunderdale, którego przygody – według wielu biografów, w tym Tima Spicera – są głównym źródłem cech i akcji agenta 007. Dunderdale przez całą wojnę był oficerem łącznikowym brytyjskiego wywiadu z polskim wywiadem i doskonale mówił po polsku. Noszący w służbie polskobrzmiący pseudonim „Wilski”, koordynował m.in. ewakuację 80 ton polskiego złota we wrześniu 1939 roku. Z kolei w czerwcu 1940 roku wspólnie z Flemingiem organizował ewakuację z upadającej Francji polskich matematyków i inżynierów, którzy złamali kody Enigmy.

Co niezwykle fascynujące, to właśnie komandor Dunderdale w sierpniu 1939 roku, w przededniu wojny, przywiózł z Paryża do Londynu pociągiem „Golden Arrow” wielką drewnianą skrzynię zawierającą wykonany w Warszawie model Enigmy, która przyjechała z Warszawy do Paryża przez Berlin w poczcie dyplomatycznej²¹. Scena ta przypomina jedną z głównych linii narracyjnych Fleminga w powieści Pozdrowienia z Rosji, gdzie James Bond wywozi z Istambułu pociągiem Orient Express radziecką maszynę szyfrującą Lektor. Polski wywiad podarował wolnemu światu klucz do zwycięstwa nad Hitlerem, a Flemingowi – gotowy przepis na najlepszego agenta w historii kina.

Z wyrazami szacunku,

Paweł Kudzia

Słowniczek i Przypisy Historyczne:

• ¹ SMIERSZ (ros. СМЕРШ – skrót od Smiert’ szpionam, czyli „Śmierć szpiegom”) – pod tą nazwą w latach 1943–1946 funkcjonował niezależny pion radzieckiego kontrwywiadu wojskowego działający m.in. w strukturach Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego (MGB) ZSRR.
• ² List pożegnalny Vesper – w oryginalnym tekście powieści Fleminga brzmi on: „I was in love with a Pole in the R.A.F. Until you, I still was. You can find out who he was” (I. Fleming, Casino Royale, s. 208, Penguin Books 2002).
• ³ Oświadczyny Bonda – fragmenty dialogów z powieści potwierdzające matrymonialne zamiary Bonda wobec Vesper: „Darling, the bath’s absolutely right. Will you marry me?” oraz przygotowania do powtórzenia pytania tuż przed tragedią (ibidem, s. 188).
• ⁴ Działalność Le Chiffre’a – finansowane przez Moskwę operacje dywersyjne i hybrydowe we Francji, obejmujące m.in. zakup sieci domów publicznych „Cordon Jaune” w Normandii i Bretanii w styczniu 1946 roku.
• ⁵ Piąta kolumna w Alzacji – odnosi się do kontrolowanego przez komunistów związku zawodowego przemysłu ciężkiego i transportu (Syndicat des Ouvriers d’Alsace), liczącego 50 000 członków gotowych do działań sabotażowych.
• ⁶ Monolog zemsty Jamesa Bonda – moment przełomowy powieści, w którym Bond decyduje się uderzyć w radziecki aparat terroru: „He would go after the threat behind the spies, the threat that made them spy” (ibidem, s. 212).
• ⁷ Stacja P (Polska) – wzmianka w powieści Casino Royale wskazująca, że brytyjski wywiad posiadał cenne, wysoko postawione źródło w Warszawie, informujące o ruchach wyższych oficerów SMIERSZ-u.
• ⁸ Guy Burgess – brytyjski dyplomata, kluczowy agent radzieckiej siatki szpiegowskiej KGB znanej jako „Piątka z Cambridge”, uciekł do Moskwy w maju 1951 roku.
• ⁹ Donald Maclean – wysoki urzędnik brytyjskiego MSZ, drugi z uciekinierów z „Piątki z Cambridge” (współcześnie jego historię oficjalnie promują serwisy propagandowe Federacji Rosyjskiej).
• ¹⁰ Klaus Fuchs – niemiecko-brytyjski fizyk nuklearny zdemaskowany w 1950 roku przez MI5; od 1942 roku przekazywał ZSRR kluczowe sekrety amerykańskiego projektu Manhattan.
• ¹¹ Wojna kognitywna a wyścig technologiczny – autor listu stawia retoryczne pytanie, czy współczesne działania dezinformacyjne Rosji oraz próby przejęcia przewagi w obszarze sztucznej inteligencji (AI) nie opierają się na analogicznych schematach z okresu zimnej wojny.
• ¹² Ernst Stavro Blofeld – według kanonu powieści Fleminga (Operacja Piorun / Thunderball, 1961) legendarny arcywróg Bonda urodził się 28 maja 1908 roku w Gdyni z ojca Polaka i matki Greczynki, a studia ekonomiczne i techniczne ukończył na Uniwersytecie Warszawskim oraz Politechnice Warszawskiej. Co ciekawe, Fleming nadał Blofeldowi swoją własną datę urodzenia.
• ¹³ Maslov / Kandinsky – polski ekspert w dziedzinie elektroniki, który w 1953 roku porzucił pracę szefa działu badań radiowych w koncernie Philips w Eindhoven, by zasilić szeregi organizacji terrorystycznej Spectre u boku Blofelda.
• ¹⁴ Konstrukcja Tellera-Ulama – rewolucyjny projekt bomby termojądrowej (wodorowej) z marca 1951 roku, w którym kluczową rolę odegrały matematyczne metody próbkowania statystycznego polskiego uczonego Stanisława Ulama.
• ¹⁵ Krystyna Skarbek – najsłynniejsza polska agentka w brytyjskiej służbie SOE (występująca jako Christine Granville), którą Fleming znał osobiście i uwiecznił w swojej reporterskiej książce The Diamond Smugglers.
• ¹⁶ Josephine Baker – słynna tancerka i gwiazda estrady, działająca w Casablance jako agentka francuskiego ruchu oporu ściśle współpracująca z szefem polskiego wywiadu w Afryce Północnej, majorem Słowikowskim.
• ¹⁷ Alan Turing – brytyjski pionier informatyki z Bletchley Park, którego ścisła współpraca z polskimi matematykami (udokumentowana m.in. podczas spotkań w Poznaniu) legła u podstaw złamania kodu Enigmy.
• ¹⁸ Catherine Dior – siostra słynnego kreatora mody Christiana Diora, bohaterka francuskiego ruchu oporu odznaczona polskim Krzyżem Walecznych za zasługi w polsko-francuskiej sieci wywiadowczej F2.
• ¹⁹ Tadeusz i Stefan Kudelscy – polscy wynalazcy (Stefan stworzył później kultowe na całym świecie profesjonalne magnetofony Nagra), którzy w czasie wojny działali w strukturach polskiej sieci F2 na terenie Francji.
• ²⁰ Janina Wójcicka – działaczka polskiego podziemia antykomunistycznego, matka profesora Stanisława Wójcickiego. To w jego rodzinnym garażu w Dolinie Krzemowej w latach 90. Susan Wojcicki wynajęła przestrzeń założycielom Google.
• ²¹ Książka sir Dermota Turinga – historyczne szczegóły dotyczące przekazania modelu Enigmy i instrukcji ewakuacji kryptologów przez porucznika Fleminga w Bayonne przytacza bratanek Alana Turinga w opracowaniu XYZ. Prawdziwa historia złamania kodu Enigma.