Nauka to inwestycja, nie koszt. Prof. Tomza apeluje o większe wsparcie badań

Antymateria wciąż skrywa wiele tajemnic

Prof. Michał Tomza, fizyk teoretyczny, rozpoczął rozmowę od wyjaśnienia, czym właściwie jest antymateria i dlaczego od lat pozostaje jednym z najbardziej fascynujących zagadnień współczesnej fizyki. Jak tłumaczył, każdej znanej cząstce materii odpowiada jej odpowiednik w postaci antymaterii. Problem pojawia się wtedy, gdy oba światy się spotykają.

Naukowiec przypomniał, że w kontakcie materia i antymateria wzajemnie się anihilują, zamieniając swoją masę w energię. Właśnie dlatego badania nad antymaterią mogą pomóc lepiej zrozumieć początki Wszechświata i odpowiedzieć na pytanie, dlaczego dziś obserwujemy znacznie więcej materii niż antymaterii.

– My dalej nie jesteśmy pewni, czy antymateria ma dokładnie takie same właściwości jak materia. Wydaje się, że tak, ale to jest jedno z pytań, na które próbujemy odpowiedzieć – mówił Tomza.

Od CERN-u do technologii przyszłości

Profesor wyjaśniał również, w jaki sposób naukowcy produkują antymaterię w CERN-ie. Dzięki zderzeniom bardzo energetycznych wiązek możliwe jest wytwarzanie pojedynczych atomów antymaterii, które następnie trafiają do specjalnych pułapek badawczych.

Jak podkreślał, wiele przełomowych technologii rodzi się właśnie podczas badań podstawowych, których praktyczne zastosowania często odkrywane są dopiero po latach. Przykładem są lasery czy technologie kwantowe, które jeszcze niedawno wydawały się czysto akademickimi projektami.

– Gdyby nie fizycy, nie byłoby komputerów, nie byłoby tranzystorów. Tak naprawdę żylibyśmy dalej w epoce maszyny parowej – podkreślał.

Naukowcy stracili cierpliwość

Znaczna część rozmowy dotyczyła protestu środowiska naukowego przed Sejmem. Zdaniem Tomzy sytuacja polskiej nauki od lat systematycznie się pogarsza, a kolejne deklaracje polityków nie przekładają się na realne działania.

Naukowiec zwracał uwagę, że badacze po raz pierwszy na taką skalę zdecydowali się publicznie upomnieć o swoje postulaty. Powodem jest nie tylko poziom finansowania, ale również brak długoterminowej strategii rozwoju badań.

– Naukowcy stracili cierpliwość. Doszliśmy do ściany. Sytuacja finansowania nauki pogarsza się z roku na rok i od wielu lat jesteśmy na równi pochyłej – mówił.

Czeka nas spektakularne zaćmienie Słońca! Sprawdź, o której spojrzeć w niebo nad Polską

Zaćmienie Słońca 2026 zbliża się wielkimi krokami. Choć pas całkowitego zaćmienia omija nasz kraj, w Polsce zjawisko będ…

Prof. Tomza przypomniał, że pod petycją dotyczącą zwiększenia finansowania nauki udało się zebrać 27 tys. podpisów. Jak zaznaczał, środowisko naukowe oczekuje teraz konkretnych decyzji przy pracach nad kolejnym budżetem państwa.

– Naukowcy już nie ufają temu, co mówią politycy. Czekamy na realne propozycje i realne zmiany – podkreślał.

Polska traci talenty i szanse rozwojowe

Według profesora problem nie sprowadza się wyłącznie do wysokości nakładów na badania. Konsekwencją wieloletnich zaniedbań jest także odpływ najbardziej utalentowanych specjalistów za granicę.

Tomza wskazywał, że polscy informatycy, inżynierowie i naukowcy odnoszą sukcesy na całym świecie, ale korzyści gospodarcze z ich pracy trafiają często do innych państw. Jako przykład podał firmy technologiczne tworzone przez Polaków poza krajem.

– Politycy lubią mówić, że mamy wybitnych informatyków i naukowców. To prawda, tylko że najlepsi informatycy tworzą koncerny amerykańskie, a firmy zakładane przez Polaków często rozwijają się poza Polską – mówił.

Jego zdaniem przy odpowiednich warunkach część takich przedsięwzięć mogłaby powstawać właśnie w Polsce.

„Twardowsky 2” gotowy do lotu. Polski projekt jedzie do USA

– Chcemy rozwijać zarówno przemysł kosmiczny, jak i obronny – mówił podczas targów Defence24 Days Juliusz Pytka z Polite…

Ambicja większa niż doganianie Zachodu

Profesor przekonywał, że zwiększenie nakładów na naukę nie powinno być traktowane jako wydatek konkurujący z bezpieczeństwem czy rozwojem infrastruktury. W jego ocenie inwestycje w badania są jednym z fundamentów przyszłego wzrostu gospodarczego i technologicznego.

Jak podkreślał, postulaty środowiska naukowego nie oznaczają natychmiastowego osiągnięcia poziomu 3 proc. PKB na badania i rozwój, lecz wyznaczenie ambitnego kierunku na kolejne lata.

– My naprawdę mamy ambicje i wierzymy, że Polska i polska nauka mogą pobić zachodnią Europę. Naszą ambicją nie jest doścignąć zachodnią Europę. My chcemy ich prześcignąć – podsumował Tomza.