„Mickiewicz nie jest do lubienia”. Strug o zamachu na kanon lekturach

Nowa podstawa programowa podpisana 11 marca 2026 r. ogranicza obowiązkową lekturę „Pana Tadeusza” w szkole podstawowej do Inwokacji. Zmiana ma wejść od roku szkolnego 2026/2027 i budzi spore emocje, bo narodowa epopeja Adama Mickiewicza przez lata była czytana szerzej jako jeden z filarów polskiej edukacji humanistycznej.

Posłuchaj całej rozmowy:

Adam Strug – poeta i kompozytor – tłumaczy w Poranku Wnet, dlaczego „Pan Tadeusz” to nie tylko szkolna lektura, ale część językowego „kręgosłupa” kultury. W jego ujęciu sprawa nie dotyczy sentymentu ani polityki, tylko tego, czy młodzi dostaną dostęp do narzędzi, które kształtują polszczyznę i wspólnotę.

Polszczyzna Mickiewicza obok polszczyzny Jana Kochanowskiego jest konstytutywna dla polszczyzny

– mówi Adam Strug.

Zwraca uwagę na sam warsztat Mickiewicza – rytm, giętkość, precyzję. W czasach „mało lirycznych” traktuje to jako wartość, którą da się ćwiczyć tylko przez kontakt z tekstem.

To tak giętkie pióro, jak tylko być może

– podkreśla.

„To nie jest ankieta gustu”

Strug nie zgadza się na logikę: uczeń ma „polubić” albo „nie polubić”. Jego zdaniem w kanonie nie chodzi o kaprys – tylko o formację, zanim człowiek zacznie sam siebie opisywać i wartościować świat.

Mickiewicz nie jest do lubienia czy nielubienia. Chopin nie jest do lubienia lub nielubienia

– zaznacza Strug.

Młodzi winni się z tym zapoznać, zanim definiują cokolwiek w swoim życiu

– dodaje.

Spadają wymagania, rośnie chaos

Strug diagnozuje współczesną szkołę jako sprzeczność: instytucjonalna forma zostaje, ale poprzeczka idzie w dół. Efektem jest kultura „wyboru” zamiast uczenia się – i przekonanie, że opinia (podoba/nie podoba) ma zastąpić poznanie.

Padamy ofiarą takiej anarchii, to znaczy mi się podoba albo nie podoba

– mówi Strug.

To, że młodzi czegoś nie chcą, nie znaczy, że mają się z tym nie poznać

– podkreśla.

Rodzice zamiast „polemiki z ministerstwem”

Pytany o to, jak „przekonać” ministerstwo, Strug kieruje uwagę w stronę domu. W jego ocenie, jeśli rodzice sami żyją kulturą i językiem, dzieci da się przeprowadzić przez trudniejsze fragmenty – metodą cierpliwej obecności, a nie dyskusji na skróty.

Jeżeli kochamy naprawdę, to jesteśmy w stanie przekazać dzieciom także trudne treści

– mówi.

Przywołuje też własny „fortel”: powrót do „Pana Tadeusza” w sierpniu, rok po roku, z czytaniem na głos i objaśnianiem kontekstów, znaczeń i słów, które wyszły z użycia.

W sierpniu rok w rok wracaliśmy do „Pana Tadeusza”, by finalnie przeczytać całość

– dodaje.

Na koniec wraca do tezy o kanonie: to nie jest sfera „demokratyczna”, tylko porządek hierarchiczny – a jego rozmontowanie kończy się szerszą dezorganizacją kultury.

Jest kanon. Kanon jest absolutnie kluczowy w poznaniu kulturowym

– podkreśla Strug.

Gdzie usłyszeć Struga

Artysta zapowiada kilka najbliższych wydarzeń i odsyła do swojej strony.

Zapraszam na stronę adamstrug.pl

– mówi.

/ad