Robert Czyżewski i Konrad Mędrzecki, fot. Antonina Bartyś
Wysłuchaj całej rozmowy już teraz!
Nasz gość stawia pytania o zrozumienie Ukrainy nie tylko w kontekście konfliktu, ale również w kontekście jej bogatej i złożonej historii.
Powinniśmy poznać Ukrainę lepiej. To jest fundamentem naszego status quo i naszej przyszłości. Jesteśmy i będziemy ze sobą razem i musimy się zrozumieć. A ten poziom zrozumienia jest, że tak powiem, na bardzo niskim poziomie.
~ mówi Robert Czyżewski. Dodaje, że poziom wiedzy Polaków o Ukrainie jest zdecydowanie wyższy niż w reszcie krajów Europy, jednak wciąż pozostaje niewystarczający, ponieważ zwykle odnosi się do zachodniej części kraju. Były dyrektor Instytutu Polskiego w Kijowie zaznacza, że historyczne związki, Lwów i pięć zachodnich obwodów dominują w polskiej wyobraźni, choć Ukraina to znacznie więcej niż dawne ziemie Rzeczypospolitej.
Sednem rozmowy staje się pojęcie małorosyjskości – tożsamości polegającej na byciu etnicznym Ukraińcem, ale częścią „większego narodu rosyjskiego”.
Fundamentalnym problemem Ukrainy nie jest to, czy wybierze tożsamość, tu stawiam cudzysłów — „banderowską czy Rzeczpospolitacką”, ale to, czy przestanie być małorosyjskością.
Ta wewnętrzna walka trwa przez dekady, szczególnie w południowej i wschodniej części kraju.
Autor artykułu skupia uwagę na Odessie – mieście długo uważanym za „drugi Petersburg”.
Odessa stała się dla mnie symbolem innej Ukrainy
~ mówi Robert Czyżewski i dodaje, że to przestrzeń ukształtowana pod ciężarem Imperium Rosyjskiego, z silnymi wpływami rosyjskimi, żydowskimi i sowieckimi. Świadczy o tym znajdujący się w tym mięscie jeszcze do niedawna m.in. carycy Katarzyny II i jej współpracowników, nazwany pomnikiem „Założycieli Odessy”. Również opowieści literackie i filmowe – szczególnie te kryminalne – budują obraz miasta oderwany od ukraińskości, a zarazem bliski rosyjskiej narracji.
Pytanie kluczowe dotyczy skutków wojny: czy małorosyjskość została ostatecznie przełamana?
Ta wojna nie jest o granice. Ona jest o to, żeby oni nie byli małorosjanami.
~ mówi Czyżewski i dodaje, że trwająca wojna ma szansę wyplenić wszelkie rosyjskie sentymenty wśród Ukraińców:
Takie osobiste doświadczenia, ucieczki przed rosyjskimi rakietami, walki na froncie kogoś bliskiego, śmierci osób znajomych. To pozostawia rany, które są w zasadzie nieprzekraczalnymi przepaściami pomiędzy tym, co jest ukraińskością i rosyjskością.
Rozmówca wskazuje również na odpowiedzialność Polski:
„Naszą rolą jest, żeby nie udało się odbudować antypolonizmu”
~ podkreśla, przypominając, że był on jednym z filarów dawnej małorosyjskości. Postuluje aktywną dyplomację publiczną i wspólne inicjatywy kulturowe – filmy i narracje pokazujące wspólne polsko-ukraińskie doświadczenia, a nie historyczne klisze.
/ab
