Wolność pod lupą. Chat Control, prywatność i pytanie, którego Bruksela woli nie zadawać (na wszelki wypadek)

Z Bogdanem Feręcem, szefem portalu Polska-IE.com podjęliśmy próbę wskazania, że w wielkiej ciszy i z dala od zainteresowania mediów toczy się jedna z najważniejszych debat współczesnej Europy. To debata o granicach wolności, cyfrowej kontroli oraz projekcie Chat Control, który od miesięcy budzi gwałtowne emocje. To nie jest rozmowa wyłącznie o technologii. To opowieść o człowieku, państwie i prawie do zachowania własnej prywatności.

Tutaj do wysłuchania rozmowa Bogdana Feręca i Tomasza Wybranowskiego:

Punktem wyjścia jest unijny projekt Chat Control oraz kolejne propozycje regulacji dotyczących komunikacji internetowej. Zwolennicy przekonują, że nowe przepisy mają pomóc w wykrywaniu materiałów związanych z wykorzystywaniem seksualnym dzieci. Krytycy odpowiadają, że nawet najszlachetniejszy cel nie może prowadzić do stworzenia mechanizmów umożliwiających masowe skanowanie prywatnej korespondencji.

W rozmowie pojawia się fundamentalne pytanie: czy raz uruchomione narzędzia nadzoru pozostaną ograniczone wyłącznie do walki z najcięższymi przestępstwami, czy z czasem obejmą znacznie szerszy zakres życia obywateli?

George Orwell, Krzysztof Karoń i filozofia wolności

Odwołujemy się do myśli Krzysztofa Karonia, który wielokrotnie ostrzegał przed stopniowym ograniczaniem swobód pod hasłami bezpieczeństwa i dobra wspólnego. Jak dzwony żałobne brzmią odniesienia do George’a Orwella oraz klasycznej filozofii – Platona, Arystotelesa, św. Augustyna i św. Tomasza z Akwinu.

To przypomnienie, że prawdziwa wolność nigdy nie była rozumiana jako dowolność. Od starożytności oznaczała odpowiedzialność, rozum i świadomy wybór dobra. Właśnie dlatego współczesny spór o technologię staje się jednocześnie sporem o fundamenty europejskiej cywilizacji.

Technologia nie rozumie ironii ani kontekstu

Algorytm potrafi odnaleźć słowa, ale nie zawsze rozumie ich znaczenie. Nie odczyta ironii, żartu, aluzji czy kulturowego kontekstu. W świecie, w którym decyzje coraz częściej podejmują systemy automatyczne, pytanie o odpowiedzialność za błędne interpretacje nabiera wyjątkowego znaczenia.

Bogdan Feręc zwraca uwagę na jeszcze jeden aspekt tej technologicznej rewolucji:

„Algorytmy nie rozumieją języka tak jak człowiek. Nie wiedzą, kiedy żartujemy, kiedy używamy ironii czy sarkazmu. A mimo to mają decydować o tym, co uznają za podejrzane. Automatyzacja nadzoru może prowadzić do błędnych ocen i niezamierzonych konsekwencji.”

W finale rozważań stawiamy pytanie, czy prywatne firmy technologiczne mogą jeszcze pozostać strażnikami prywatności swoich użytkowników, czy też presja regulacyjna sprawi, że staną się elementem państwowego systemu nadzoru.

Z Bogdanem Feręcem, szefem portalu Polska-IE.com zastrzegliśmy, że to nie jest audycja dla osób szukających pośrednich rozwiązań, bo gdy mowa o wolności to ich po prostu nie ma! Emocjonalnie trzeba dyskutować o wolności słowa, o granicach (każdych!) państwowej ingerencji, odpowiedzialności polityków i przyszłości komunikacji w cyfrowej Europie, która chce nas odrzeć po cichu z resztek wolności.

Bez względu na to, czy słuchacz zgodzi się ze wszystkimi naszymi tezami czy też nie, to wierzymy, iż zmusiliśmy do zastanowienia się nad tym, jak wiele prywatności jesteśmy gotowi oddać w zamian za obietnicę większego bezpieczeństwa.

W świecie, w którym rozwój technologii wyprzedza debatę publiczną, pytanie o granice władzy nad informacją staje się jednym z najważniejszych pytań naszych czasów. Nie chodzi już wyłącznie o komunikatory internetowe, ale o model relacji pomiędzy państwem, instytucjami i obywatelem.

Każda kolejna regulacja pozostawia po sobie ślad, a suma tych pozornie niewielkich zmian może z czasem całkowicie odmienić rozumienie wolności.

Historia pokazuje bowiem, że wolność najrzadziej znika gwałtownie. Znacznie częściej ustępuje miejsca kolejnym regulacjom, które początkowo wydają się jedynie drobnym wyjątkiem od reguły.

Tomasz Wybranowski