Rzym wraca do Jana Pawła II. „Tryptyk rzymski” zabrzmi w historycznej bazylice

Poetycki testament papieża

Spektakl zostanie pokazany 23 kwietnia o godz. 16 w Bazylice Najświętszej Marii Panny na Zatybrzu. Za reżyserię odpowiada prof. Jarosław Kilian, który od lat zajmuje się twórczością Karola Wojtyły. Jak podkreśla, Tryptyk rzymski jest dziełem szczególnym, bo jego autor – papież, filozof i teolog – w końcowym okresie życia sięgnął po poezję jako formę najpełniejszego wyrazu.

Zdaniem reżysera Jan Paweł II świadomie wybierał język artystyczny, bo tylko on pozwalał mówić o tajemnicy stworzenia, przemijania i spotkania człowieka z Bogiem bez uproszczeń.

Nagle pisze poemat poetycki. Jakby przeczuwał, że poetyckie słowo dosięga i odsłania tajemnice, które nie są nawet dostępne czasem językowi teologii i filozofii

– powiedział Jarosław Kilian.

Rzym i trzy języki

Przedstawienie przygotowano z myślą o odbiorcach z różnych krajów. Spektakl zostanie zagrany po włosku, angielsku i częściowo po polsku, tak aby mógł trafić zarówno do Polaków, jak i do międzynarodowej publiczności obecnej w Rzymie.

Nieprzypadkowy jest również wybór miejsca. Santa Maria in Trastevere to jedna z najstarszych bazylik Wiecznego Miasta, silnie zakorzeniona w historii chrześcijaństwa. Według twórców właśnie taka przestrzeń najlepiej współgra z tekstem Jana Pawła II.

– W przepięknym miejscu, mianowicie w bazylice Santa Maria in Trastevere w Rzymie, w jednym z najstarszych rzymskich kościołów, będzie miało miejsce to wydarzenie i spektakl gramy po włosku, po angielsku i częściowo po polsku – zaznaczył reżyser.

Organizatorzy spodziewają się profesorów, studentów, duchownych oraz gości związanych z rzymskimi uczelniami.

Aktorzy, organy i wielka muzyka

Do Rzymu przyjedzie grupa polskich i włoskich artystów. W obsadzie znaleźli się m.in. Ewa Konstancja Bułhak, Lidia Sadowa, Marcin Przybylski, Damian Pełka oraz Pierluigi Cuomo.

Ważną częścią widowiska będzie muzyka wykonywana przez organistę Adama Tańskiego. Reżyser zapowiada program obejmujący kilka epok i tradycji muzycznych, co ma budować atmosferę modlitwy, kontemplacji i teatralnego skupienia.

– Tam wspomaga nas na skrzydłach muzyka wykonywana przez wybitnego organistę Adama Tańskiego, będzie Palestrina, będzie muzyka barokowa, będzie muzyka z Kaplicy Sykstyńskiej i będzie Verdi – zapowiedział Kilian.

Całość ma tworzyć nie klasyczne przedstawienie, lecz medytacyjne spotkanie słowa i dźwięku.

Michał Anioł spotyka Jana Pawła II

Twórcy włączyli do programu także sonet Michała Anioła. Zabrzmi on po włosku oraz w polskim przekładzie Leopolda Staffa. Ten wybór nie jest przypadkowy, bo Tryptyk rzymski prowadzi dialog z Kaplicą Sykstyńską, sztuką renesansu i pytaniem o odpowiedzialność twórcy wobec wieczności.

Reżyser podkreśla, że zestawienie Wojtyły i Michała Anioła pokazuje wspólnotę pytań stawianych przez artystów różnych epok.

– Michał Anioł stojący na progu śmierci patrzy na swoje dzieło i pyta, co ono jest warte wobec wieczności i co kruchość człowieka, niedoskonałość artysty jest warta wobec doskonałości dzieła stworzenia – ocenił Jarosław Kilian.

W górę strumienia, ku źródłu

Jednym z najważniejszych obrazów poematu jest wędrówka wzdłuż strumienia ku źródłu. Według prof. Kiliana ten fragment niesie głęboką metaforę życia duchowego – człowiek nie może zatrzymać się na powierzchni rzeczy, lecz powinien szukać początku, sensu i prawdy.

Droga ta nie jest łatwa, wymaga wysiłku, cierpliwości i wewnętrznego zmagania.

Musisz iść, żeby dotrzeć do źródła, musisz iść w górę strumienia. Musisz iść, przedzierać się

– zauważył reżyser.

Reżyser zaznacza, że właśnie dlatego ten fragment tak mocno przemawia także do współczesnego odbiorcy.

Abraham, ofiara i sens przymierza

Druga część widowiska dotyka historii Abrahama i Izaaka. Prof. Kilian wskazuje, że Jan Paweł II nie ogranicza się do prostego przypomnienia biblijnej sceny, lecz pokazuje jej sens w perspektywie całych dziejów zbawienia.

Droga ojca i syna staje się zapowiedzią późniejszej ofiary Chrystusa, a zarazem pytaniem o zaufanie, posłuszeństwo i granice ludzkiego rozumienia.

– To jest takie typologiczne nawiązanie do drogi Abrahama i Izaaka na ofiarny stos. I taka przeprowadzona myśl o ofierze Abrahama, ofierze Izaaka i ofierze Chrystusa, która jest dopełnieniem tej wędrówki ojca i syna na górę – wyjaśnił Kilian.

Powrót do teatru Wojtyły

Forma spektaklu ma nawiązywać do teatru rapsodycznego, którego współtwórcą był młody Karol Wojtyła w okupowanym Krakowie. W tym nurcie centrum wydarzenia scenicznego stanowiło nie widowisko, lecz słowo wypowiadane z pełną odpowiedzialnością.

Reżyser chce wrócić do tej tradycji i pokazać, że także dziś teatr może budować przestrzeń skupienia i refleksji.

– Chciałem, żeby ta forma spektaklu nawiązywała do medytacji i do teatru rapsodycznego. Słowo jest podstawową materią, z której budowany jest ten teatr. Słowo sprawcze, słowo, które zastępuje rekwizyt i przywołuje wizję – podkreślił reżyser.

Rzym jako miejsce spotkania świata

Prof. Kilian podkreśla, że dzisiejszy Rzym pozostaje przestrzenią spotkania kultur, narodów i tradycji. Właśnie dlatego przypomnienie poetyckiego dzieła Jana Pawła II ma tam szczególny sens.

Według reżysera stolica chrześcijaństwa pozostaje miejscem, gdzie lokalne doświadczenie spotyka się z wymiarem uniwersalnym.

– Cieszymy się, że to będzie dla międzynarodowej publiczności. W tym caput mundi jest dzisiaj cały świat i warto przywołać myśl i poetyckie słowo Jana Pawła II – powiedział Jarosław Kilian.