Ogłoszono Wiersz Roku 2025 – wiosna budzi się z poezją!

Nagrodzony tekst przypomina, że obok ojczyzny doczesnej istnieje także inny, głębszy wymiar — ojczyzna duchowa, która w czasach współczesnych napięć i podziałów pozwala spojrzeć na patriotyzm z zupełnie innej perspektywy.

Konkurs organizowany przez Związek Pisarzy Katolickich od 2017 roku ma na celu promowanie poezji odwołującej się do wartości chrześcijańskich i humanistycznych. Kapituła poszukuje utworów o szczególnych walorach artystycznych i duchowych, które zasługują na miano „Wiersza Roku”.

Wyniki ogłaszane są co roku w przeddzień Światowego Dnia Poezji ustanowionego przez UNESCO, przypadającego na 21 marca.

W poprzednich latach wyróżnienie to trafiało zarówno do klasycznych, jak i współczesnych twórców. W 2017 roku nagrodzono poemat „Corrida” Juliusza Erazma Bolka, rok później pieśń „Bogurodzica”, a w kolejnych latach m.in. utwory Marka Czuku, ks. Jana Twardowskiego, Tomasza J. Chlebowskiego, Dariusza Węcławskiego czy Tomasza Wybranowskiego. W 2024 roku tytuł przypadł wierszowi Ernesta Brylla, a tegoroczna edycja przywraca pamięć o jednym z najwybitniejszych poetów dawnej Europy.

Nagrodzona „Oda XIX” to utwór o niezwykłej sile obrazowania i głębi duchowej. Poeta kreśli wizję niebiańskiej ojczyzny jako miejsca ostatecznego spełnienia i powrotu, gdzie człowiek wyzwala się z doczesności i kieruje ku temu, co wieczne. To poezja tęsknoty, ale i nadziei — przypomnienie, że ludzkie życie nie kończy się na tym, co widzialne.

Poniżej nagrodzony utwór w przekładzie Elwiry Buszewicz:

ODA XIX – Tęsknota do niebiańskiej ojczyzny

Jakże rozpala mnie piękno ojczyzny,
Jakże rozpala płonąca czujnymi
Ogniami niebios gwiaździstych kopuła
I delikatna poświata księżyca,
I lampy w złotej przytwierdzone sieni!
O korowody nocy, o pochodnie
Wiernie wiodące swój tan nieustanny!
O piękne mojej ojczyzny oblicze,
O słodkie straże ognistego nieba!
Czemu, choć gościć mam w gwiezdnej światłości,
Czemu, ach, czemu zanadto już długo
Z dala widzicie mnie, niebios wygnańca?
Tutaj połóżcie mi siwą darninę,
Tutaj obsypcie białymi liliami
Grób mój, o słudzy świetlistego domu!
Tutaj rozrywam już ciała kajdany,
Proch mój odrzucam, dorzucam do prochu.
Tu złóżcie ciała gnuśnego powłokę.
To zaś, co ze mnie pozostało żywe,
Zabieram w górę, ku niebios bezkresom.

Autor wyróżnionego dzieła, Maciej Kazimierz Sarbiewski, urodził się w 1595 roku w Sarbiewie na Mazowszu. Kształcił się w kolegiach jezuickich, a następnie studiował na Akademii Wileńskiej oraz w Rzymie. Jego twórczość, pisana głównie po łacinie, przyniosła mu ogromną sławę w całej Europie. Był jednym z najwybitniejszych poetów neołacińskich swoich czasów, a jego utwory porównywano do dzieł Horacego, co zapewniło mu przydomek „Chrześcijańskiego Horacego”.

Uznanie dla jego talentu było powszechne. Sam papież Urban VIII przyznał mu wieniec laurowy, będący wówczas najwyższym wyróżnieniem dla poetów. Sarbiewski był również kaznodzieją nadwornym króla Władysława IV oraz wykładowcą retoryki i poezji w Wilnie, gdzie kształcił kolejne pokolenia intelektualistów.

Mimo ogromnej popularności w Europie, jego dorobek w Polsce przez długi czas pozostawał niedoceniony, głównie ze względu na barierę językową. Brak znajomości łaciny sprawił, że jego twórczość stopniowo znikała z powszechnej świadomości czytelników.

Dziś jednak następuje wyraźny powrót do jego poezji. Przyczyniają się do tego działania Academia Europaea Sarbieviana, które od lat organizuje Międzynarodowy Festiwal ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego oraz konkurs „O Laur Sarbiewskiego”. Istotną rolę odegrała również publikacja „Liryki i epody” w nowym przekładzie na język polski.

Kapituła konkursu doceniła nie tylko sam utwór, ale także jego współczesny przekład, który umożliwia dzisiejszym czytelnikom kontakt z poezją Sarbiewskiego. Wyróżnienie stanowi więc zarówno hołd dla autora, jak i dla pracy translatorskiej przywracającej jego dzieło współczesności.

W skład kapituły konkursu wchodzą uznani twórcy i krytycy literaccy, w tym Juliusz Erazm Bolek, Tomasz J. Chlebowski, Zbigniew Wacław Kowalewski, Ewa Krysiewicz, Miłosz Kamil Manasterski, Jerzy Mosoń oraz Tomasz Wybranowski.

Światowy Dzień Poezji, ustanowiony przez UNESCO w 1999 roku, ma na celu promocję czytania, pisania i publikowania poezji oraz wspieranie ruchów literackich na całym świecie. Przyznanie tytułu „Wiersz Roku 2025″ utworowi Sarbiewskiego jest nie tylko wyróżnieniem dla konkretnego tekstu, ale także symbolicznym powrotem do źródeł europejskiej tradycji literackiej i przypomnieniem, że poezja — nawet sprzed wieków — nadal potrafi mówić językiem aktualnym i poruszającym.