Kryptowaluty / Fot. Konrad Tomaszewski, Radio Wnet
Posłuchaj debaty:
W „Odysei Wyborczej” Radia Wnet Krzysztof Skowroński poprowadził debatę poświęconą ustawie o rynku kryptoaktywów, zestawiając odmienne stanowiska dwóch ekspertów:
prof. Krzysztofa Piecha – ekonomisty, profesora Uczelni Łazarskiego, dyrektora Centrum Technologii Blockchain;
Michała Gromka – eksperta ds. przestępczości finansowej i kryptowalut, doradcy OBWE i Rady Europy.
Punktem wyjścia była decyzja premiera Donalda Tuska, który – po wecie prezydenta Karola Nawrockiego – ponownie skierował do Sejmu ustawę o rynku kryptoaktywów, z apelem, by tym razem została podpisana. Skowroński zapowiedział „pojedynek dwóch ekspertów”, ale szybko okazało się, że to raczej spór o to, jak pogodzić bezpieczeństwo państwa z rozwojem polskiego rynku kryptowalut, niż klasyczne „za” i „przeciw”.
Prof. Piech od początku nie krył dystansu do ruchu rządu, który praktycznie bez zmian wraca z tym samym projektem, który kilka dni wcześniej zawetował prezydent.
Taki ciekawy dowcip premier zrobił, bo jeśli byśmy przeczytali, z jakiego powodu pan prezydent zawetował ustawę – a te powody są znane, bo jest uzasadnienie na kilkanaście stron – to nic się nie zmieniło. Absolutnie nic. To, że prezydent czegoś nie wiedział, a teraz, jeśli zwróci się do premiera, to może się o tym dowiedzieć, nie zmienia w żaden sposób zarzutów, które już zostały przez prezydenta na piśmie zgłoszone
– podkreśla.
Krypto–Dziki Zachód po polsku? „Obecnie nie bronimy obywateli”
Z drugiej strony Michał Gromek przyznaje, że projekt jest daleki od ideału, ale widzi w nim konieczne narzędzie do walki z realną przestępczością.
Absolutnie nie neguję, że są aspekty tej ustawy, które wymagają ulepszenia. Pytanie brzmi: czy możemy ją zaakceptować w takiej formie i potem nad nią pracować? (…) Wyzwania związane ze zwalczaniem przestępczości finansowej i tym, co dzieje się na rynku kryptowalut, są tak duże, że mamy obowiązek tę ustawę wprowadzić
– argumentuje.
Przypomina, że Polska jest ostatnim państwem w UE, które tak fundamentalne spory wokół MiCA (rozporządzenie w sprawie rynku kryptoaktywów w Unii Europejskiej) prowadzi dopiero w 2025 roku, podczas gdy dyskusje na poziomie europejskim ruszyły w 2018 r.
Gromek patrzy na ustawę przede wszystkim przez pryzmat bezpieczeństwa i walki z przestępczością finansową. Opowiada o własnych wizytach w kantorach kryptowalut w Polsce i innych krajach.
Z własnego doświadczenia, chodząc do tych różnych podmiotów, w bluzie, mówiąc, że chciałbym kupić kryptowaluty za 50, 100, 150 zł, widzę, że w marginalnej części firm ktoś w ogóle pyta o dowód. Bardzo często podmioty, które oferują sprzedaż i zakup kryptowalut, nie mają żadnych narzędzi, żeby zweryfikować, czy przedstawiony dokument jest prawdziwy
– relacjonuje.
Jako przykład skali problemu przywołuje handel narkotykami przez komunikator Telegram.
Mogę się założyć o swój motor, że można teraz w Google wpisać nazwę narkotyku, ‘Warszawa’, ‘Telegram’ i ‘portfel kryptowalut’. Wyskoczy bot, który pokaże, w jakiej dzielnicy mieszkasz. Wpłacasz na portfel krypto, po 30–40 minutach masz paczkę pod wskazanym drzewem
– mówi, podkreślając, że nie jest to tylko polski problem, ale zjawisko paneuropejskie.
Ekspert od kryptowalut o zawetowanej ustawie: To tak, jakby ktoś z lewicy układał program religii
Podsumowuje to mocnym porównaniem:
„Dla wielu podmiotów to jest trochę tak, jakbyśmy mieli sprzedaż broni bez licencji. Biznes się cieszy, podatki wpływają, ale długoterminowo sprzedaż broni bez licencji jest czymś złym dla społeczeństwa”.
Prof. Piech nie dyskutuje z tym, że regulacje są potrzebne, ale kwestionuje konkretny kształt projektu forsowanego przez rząd.
Po pierwsze wskazuje na zarzuty konstytucyjne:
W tej ustawie łamana jest nasza konstytucja. Jeśli można czyjąś firmę zamknąć decyzją urzędniczą, bez realnej możliwości odwołania się do sądu, narusza to zasadę zaufania obywatela do państwa i ochronę własności. Jeśli już coś mamy, to tylko wyrokiem sądu można nam to odebrać
– podkreśla.
Po drugie – proporcjonalność kar i relację do prawa UE.
Każdy kraj Unii miał wprowadzić podobne przepisy. Polska bardzo odstaje. Grożą nam skargi do Komisji Europejskiej i postępowania przed TSUE. Chodzi też o proporcjonalność: w innych krajach za drobne przewinienia są drobne kary, za poważne – wysokie. W naszym projekcie mamy głównie bardzo wysokie sankcje i rozwiązania karne, a nie administracyjne. Ta proporcjonalność, o którą chodzi Unii, nie jest zachowana
– wylicza.
Trzeci kluczowy zarzut to konkurencyjność.
Firmy zagraniczne będą miały dużo łatwiejsze możliwości funkcjonowania w Polsce niż polskie. Opłaty będą czasami kilkukrotnie niższe, kontakt z nadzorem bardziej przewidywalny, reputacja nadzoru – lepsza. Racjonalnie rzecz biorąc, jedynym rozwiązaniem dla polskich firm staje się przeniesienie za granicę
– mówi.
Prof. Piech wskazuje na konkretne kierunki: Czechy, Słowację, Litwę, Słowenię, Maltę, Cypr, a także Niemcy – przywołując niemiecki system podatkowy, w którym sprzedaż kryptowalut po roku od nabycia nie generuje podatku dochodowego.
Sachajko o wystąpieniu Tuska: Tania hucpa, a nie debata o bezpieczeństwie
Z punktu widzenia Piecha, kluczowe jest to, że rynek nie czeka na decyzje polityków – firmy już dziś przygotowują się na życie poza polską jurysdykcją.
Rozporządzenie MiCA już obowiązuje w Polsce, mimo że nie mamy ustawy. Część firm zagranicznych działa u nas legalnie, paszportując licencje z innych państw UE. Czy ustawa wejdzie w życie, czy nie – biznes kryptowalutowy i tak tu będzie obecny, bo jesteśmy w Unii Europejskiej
– tłumaczy. Zwraca uwagę, że GIIF już dziś prowadzi kontrole i wykreśla podmioty z polskiego rejestru.
Od 30 grudnia ubiegłego roku obowiązują Travel Rule i MiCA. Firmy muszą gromadzić dane o tym, kto dokonuje transakcji między kim a kim. GIIF z tych narzędzi korzysta – z rejestru wykreślono już ponad 300 podmiotów
– zaznacza.
Z jego perspektywy problemem nie jest brak regulacji, ale to, że nowa ustawa może dodatkowo utrudnić nadzór nad polskimi firmami.
Jeśli polskie firmy przeniosą się pod inne nadzory w UE, nasze służby będą musiały prosić o informacje za pośrednictwem organów innych państw. To wydłuży proces, nie poprawi bezpieczeństwa. Nie widzę tu zysku – widzę realne ryzyko, że nadzorowane biznesy po prostu wyjdą z Polski
– dodał.
Start-upy, regulacje i strach przed kryptowalutami. Co o tym myśli Krzysztof Piech?
Michał Gromek zgadza się, że ustawa nie jest doskonała i że wiele przepisów trzeba poprawić. Ale jego zdaniem dalsze przeciąganie procesu legislacyjnego jest równie groźne, a może nawet groźniejsze, niż przyjęcie wadliwego projektu i jego szybkie nowelizacje.
Bezpieczeństwo stało się w tej debacie zakładnikiem. A nie powinno. Problemy są realne i znaczne w skali całej Unii Europejskiej. Widzę je codziennie, pracując z nadzorami i służbami. Musimy wreszcie dać im narzędzia
– podkreśla. Przypomina też, że KNF, policja, GIIF i CBŚP były szkolone, ale bez właściwej ustawy ich możliwości są ograniczone.
Nie mamy narzędzi, nie mamy pełnego nadzoru. Ustawa powinna być wdrożona w 2019, najpóźniej w 2021 roku. Opóźnienie to już cztery lata. Udajemy, że sobie radzimy. Ja się tak nie czuję – uważam, że nie jesteśmy w 100 proc. bezpieczni
– mówi. Jednocześnie chwali część postulatów Piecha – choćby dotyczących wysokości opłat nadzorczych – wskazując, że w wielu punktach ich spojrzenia się uzupełniają, a nie wykluczają.
W końcowej części rozmowy prof. Piech odsłania kulisy pracy ekspertów nad alternatywnym projektem ustawy.
Od trzech tygodni mamy z zespołem ekspertów skończoną ustawę – w dwóch wersjach. Jedna to absolutne minimum: robimy tylko to, co Unia Europejska każe. Druga to maksimum: tworzymy najbardziej konkurencyjny w Europie klimat dla branży kryptowalut, wzorowany częściowo na rozwiązaniach ze Stanów Zjednoczonych, z większą ochroną konsumenta i sensownymi uprawnieniami dla nadzoru
– opowiada.
Jak dodaje, dokument jest już w obiegu.
KNF ma do niego dostęp, prezydent ma, Konfederacja ma. Każdy, kto chce, może się zapoznać. Ja podchodzę do tego ekspercko: patrzę na to, co jest dobre dla kraju, a nie dla konkretnej partii
– zaznacza. Jednocześnie nie ma złudzeń co do tego, że argumenty ekonomiczne przegrywają z bieżącą polityką.
Racje ekonomiczno-eksperckie są inne, a racje polityczne są inne. Ta ustawa o kryptowalutach jest elementem większego sporu: o to, kto naprawdę rządzi w państwie – rząd czy rząd z prezydentem. To próba wymuszenia zmiany zachowania prezydenta za pomocą poufnych informacji
– ocenia.
Mimo ostrych spięć, obaj eksperci zgadzają się w jednym: Polska nie może przespać rewolucji technologii blockchain i musi jednocześnie bronić obywateli oraz pozwolić rosnąć innowacjom.
Prof. Piech patrzy na to globalnie.
Patrzmy na to, co dzieje się w Stanach Zjednoczonych. Największe banki, fundusze, spółki giełdowe wchodzą w technologię blockchain. Będą cyfrowe obligacje, cyfrowe akcje. Kryptowaluty są dopiero początkiem. Jeśli już teraz dusimy rozwój tego rynku, nie rozwiniemy cyfrowego kapitalizmu
– ostrzega.
Michał Gromek – od strony bezpieczeństwa.
Mamy świetnych ekspertów w Polsce, lepszych niż wielu na świecie. Pozwólmy im pracować: bronimy Polaków i jednocześnie umożliwiamy spółkom funkcjonowanie. Bezpieczeństwo nie może być pretekstem do paraliżu, ale też nie może być spychane na margines w imię wygody rynku
– podsumowuje.
Po tej debacie pozostaje pytanie, czy polscy politycy będą w stanie wyjść poza logikę sporu rząd–prezydent i sięgnąć po gotowe rozwiązania, które – jak twierdzą obaj eksperci – leżą już na biurkach w Warszawie.
/fa
