Bolesław Biegas: Geniusz z ludu. Wystawa w Villi La Fleur

Wysłuchaj całej rozmowy już teraz!

Bolesław Biegas urodził się w 1877 roku we wsi Koziczyn pod Ciechanowem, w skrajnie ubogiej rodzinie chłopskiej. Wczesna śmierć ojca i brata, a później także matki, pozostawiła trwały ślad w jego psychice i sztuce. Jak podkreślił kurator wystawy, dzieciństwo „zdefiniowało pytania, które w swojej sztuce Biegas stawiał”. Samouk, lepiący pierwsze rzeźby z gliny podczas wypasu krów, został dostrzeżony przez duchownych i intelligencję – m.in. Aleksandra Świętochowskiego, który nazwał go „nowym Giottem”.

Co ważne, to Świętochowski proponuje, żeby Biegalski stał się właśnie Biegasem. Raz, że krótsze, bardziej poręczne miano będzie również wygodniejsze do użycia, być może także za granicą i rezonuje z innymi nazwiskami artystów, którzy ówcześnie tworzyli. I dwa: brzmi mniej z szlachecka, a bardziej z chłopska i o to właśnie chodzi. To ma być dziecko z ludu, geniusz z ludu, samorodny geniusz, któremu ludzie pomogli, by zabłysnął w całej swojej klasie.

~ mówi Paweł Drabarczyk vel Grabarczyk.

Wykształcony w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, Biegas szybko popadł w konflikt z akademicką estetyką. Skandal wokół rzeźby Księga życia pośrednio zakończył jego studia, ale otworzył drogę do międzynarodowych sukcesów w Wiedniu i Paryżu. Jednak Kraków wywarł na artystę ogromny wpływ, ponieważ to tam zaznajomił się z ideami Stanisława Przybyszewskiego, który głosi, jak wskazuje nasz rozmówca, „supremację sztuki ponad moralnością”.

Twórczość

W malarstwie Biegas stworzył własną teorię sferyzmu – wizję świata opartego na kole i cykliczności. Jak padło w rozmowie:

Okrąg miał być odpowiedzią na pytanie, jak skonstruowany jest świat, że wszystko jest cykliczne (…) to miała być zasada konstrukcji świata.

Obok obrazów sferycznych, cechujących się nachodzącymi na siebie kolistymi formami, tworzącymi abstrakcyjne kompozycje, Biegas tworzył też m.in. mistyczne nokturny, ostre, symboliczne obrazy polityczne oraz gipsowe rzeźby. W audycji poruszony został także znacznie mniej znany wątek dorobku Biegasa, mianowicie jego twórczość literacka, do której zalicza się m.in. esej Wędrówka ducha myśli, którą nasz rozmówca opisuje jako „próbę znalezienia odpowiedzi o metafizyczną konstrukcję świata i rolę sztuki”.

Duch epoki i relacje

Wystawa w Villi La Fleur prezentuje nie tylko twórczość Bolesława Biegasa. Poprzez ukazanie dzieł innych artystów, można dostrzec kontekst, w jakim Biegas tworzył, a także patrząc szerzej, kontekst jego życia i relacji, jakie nawiązywał:

Wraz z Marią Muszkowską, próbowaliśmy także wejść w taki klimat mentalny, z którego Biegas się bierze, w którym funkcjonuje, od którego się odbija w pewnym sensie. Złapać klimat epoki i zastanowić się nad tym późnym dzieckiem romantyzmu, jakim Biegas nam się jawi.

Prezentowane są dzieła m.in. Jacka Malczewskiego, Auguste’a Rodina, Edvarda Muncha i Olgi Boznańskiej. Ta ostatnia malarka była jego przyjaciółką, Paweł Drabarczyk vel Grabarczyk wspomina, że artyści oboje stronili od szerokiego towarzystwa i często udawali się na wspólne spacery.

Bolesław Biegas zmarł 30 września w Paryżu. Został pochowany na cmentarzu polskim w Montmorency.

Wystawa w Villi La Fleur jest dostępna dla zwiedzających do 31.01.2026 r.