Wielka Wyprawa. Morze Bałtyckie

Szczecin/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Po Wilnie, Kownie, Kłajpedzie, Rydze, Tallinnie, Helsinkach i Sztokholmie Wielka Wyprawa Radia Wnet odwiedziła Szczecin.

W czasie Wielkiej Wyprawy przejedziemy około 10 tysięcy kilometrów. Wysłuchają państwo audycji z czternastu państw Europy Środkowej i państw bałtyckich. Wyprawa nad trzy morza: Bałtyk, Morze Czarne i Adriatyk.

Wilno | Kowno | Kłajpeda | Ryga | Tallinn | Helsinki | Sztokholm | Szczecin

Wielka Wyprawa to opowieść o polityce, kulturze i życiu codziennym. Mamy świadomość, że dzieje się to podczas wojny na Ukrainie, dlatego często będą padać pytania o zagrożenia dla wolności i przyszłość naszej części Europy.


Wielka Wyprawa Radia Wnet dotarła do Szczecina.

Stocznia Szczecińska/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Wojewoda zachodniopomorski Zbigniew Bogucki mówi o torze wodnym, który pozwala dopłynąć statkom do Szczecina. Zauważa, że od lat mówiono o pogłębieniu toru żeglugowego. Wskazuje, że kolejnym ważnym projektem jest polsko-duński Baltic Pipe, który otwarty ma zostać już za kilkanaście tygodni. Gość Poranka Wnet odnosi się do katastrofy na Odrze. Wskazuje na wagę oczyszczania rzeki ze śniętych ryb. Mówi o współpracy ze stroną niemiecką. Nie była ona najlepsza. O 9.30 zbierze się sztab kryzysowy, który podejmie decyzję ws. odblokowania Odry.

Zbigniew Bogucki o uchodźcach z Ukrainy w województwie zachodniopomorskim. Część Ukraińców wraca już do siebie.

Zbigniew Bogucki/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Piątą stolicą Wielkiej Wyprawy jest Sztokholm (31.08.2022-02.09.2022)

W Vimmerby rozmawialiśmy z Robertem Soowikiem, naszym gospodarzem w izbie Emila ze Smalandii, gdzie mieści się pensjonat dla turystów odwiedzających park Astrid Lindgren,  w którym można się przenieść w świat miejsc i bohaterów książek pisarki.


Hanna Tracz, Jadwiga Skowrońska, Piotr Mateusz Bobołowicz, Fot. Radio Wnet


O najsłynniejszej szwedzkiej formacji opowiada dyrektor ABBA The Museum. Audycję prowadzą: Hanna Tracz i Jadwiga Skowrońska.


Dyrektor Muzeum Średniowiecza Tina Rodhe opowiada o dziejach Sztokholmu, który po raz pierwszy został wspomniany został z 1251 r. W XIII w. nastąpiła lokacja miasta na miejscu którego była wcześniej osada rybacka. Muzeum Średniowiecza obejmuje okres od 1050 do 1523 r. Najcenniejszym eksponatem jest statek Riddarholm. Poza nim wystawa nie obejmuje obiektów o dużej wartości. Opowiada ona o dziejach zwykłych ludzi.


Opowieść z Muzeum Vasy. Dowiadujemy się jak odkryty został okręt Vasa. Anders Franzén po trzech latach poszukiwań odnalazł odkręt w 1956 r. W 1961 r. został on wydobyty na powierzchnię po ponad trzech wiekach od zatonięcia.

Grzegorz Poznański / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Grzegorz Poznański wyjaśnia, że Morze Bałtyckie ma podstawowe znaczenie dla państw, które nad nim żyją. Prowadzą przezeń szlaki handlowe. Zauważa, że napięcia między NATO a Rosją w regionie Bałtyku były już od jakiegoś czasu. Dyrektor Generalny Stałego Sekretariatu Rady Państw Morza Bałtyckiego w Sztokholmie wyjaśnia czym się zajmują. Rada powstała jako odpowiedź na zmiany polityczne w Europie po 1989 r. Powstała jako nowe forum współpracy mające służyć ludziom żyjącym na Bałtykiem. W maju Rosja wystąpiła z organizacji. Do Rady należą dwa państwa nieleżące nad Bałtykiem, ale z nim związane- Norwegia i Islandia.

Rozmówca Krzysztofa Skowrońskiego mówi, że niemieckim priorytetem jest rozwój elektrowni wiatrowych na Bałtyku. Odnosi się do kwestii rybołówstwa na Bałtyku. Mówi, że leży ona w gestii Unii Europejskiej.


Marcin Michalak o tym jak się żyje na Lindigo. Przebiega przezeń stacja kolejki naziemnej łączącej się ze stacją metra. Szwedzi coraz głośniej wyrażają swoje niezadowolenie z rządu. Sondaże nie są optymistyczne dla rządzących socjaldemokratów. Rośnie inflacja. Coraz więcej osób wybiera jedzenie w domu zamiast wizyty w restauracji.

Rozmówca Krzysztofa Skowrońskiego opowiada o miejscach w Sztokholmie do których lepiej nie wchodzić. Znajdują się one już 20 km od centrum. Szwedzi wolą udawać, że nie ma problemu. Główne partie nie podnoszą tego tematu. Nie mówi się o skutkach imigracji do Szwecji.

Marcin Michalak/ Fot. Radio Wnet


Joakim Hultman opowiada o dziejach Szwecji. Stwierdza, że nowoczesna monarchia w tym kraju zaczęła się z panowaniem Gustawa Wazy, który uczynił królestwo luterańskim i wszedł na drogę ekspansji. W XIX Szwecja traci większość swych terytoriów. Wówczas trafia pod panowanie dynastii Bernadotte. Poczynając od 1907 r. kolejni królowie nie są koronowani. Nasz gość mówi o swych ulubionych zabytkach w pałacu królewskim.

Joakim Hultman/Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet


Marcin Michalak, słuchacz Radia Wnet, mówi o tym, że w Szwecji wysokoprocentowy alkohol może być sprzedawany tylko między 10 a 18. Opowiada o swoich kontrahentach.

Marcin Michalak, słuchacz Radio Wnet/ Fot. Radio Wnet


Na zakończenie – niespodziewane spotkanie z wiernym słuchaczem Radia Wnet. Jeśli chcecie wiedzieć, jak wygląda praca w Szwecji, to ta rozmowa jest dla was. Ale także reszta słuchaczy znajdzie tu coś dla siebie – szwedzki styl życia, ulubione sporty Szwedów [jeden z nich jest dość niezwykły…], w końcu – Muzeum Abby!


Pod murami Zamku Królewskiego – o tym, czego jeszcze nie widzieliśmy. O najpiękniejszej ulicy Sztokholmu i tamtejszych płaskorzeźbach.


Redaktor Skowroński dowiedział się, jaka jest najpopularniejsza szwedzka pamiątka.


Ten fragment jest dla wszystkich, którzy chcieliby zamieszkać w Szwecji. Pod murami Akademii Szwedzkiej rozmawiamy od kosztach życia w Sztokholmie.


W Szwedzkiej Akademii znajduje się Muzeum Nobla. Swoją część ekspozycji ma Maria Skłodowska-Curie. Malarz Timothy Atkins wyjaśnia, że maluje najstarszą ulicę miasta. Znajduje się tutaj miejsce, gdzie w 1520 r. miała miejsce krwawa łaźnia sztokholmska.


„Chłopiec patrzący w księżyc” to najmniejsza rzeźba w Skandynawii.


Najstarsze drzwi w Sztokholmie nazywane są Rosenporten. Znajdują się one w alejce Staffana Sassesa nazwanej tak od służącego królowi Gustawowi Wazie dowódcy wojskowego, który miał tu swój dom.


Minęliśmy kamienicę w której mieszkał Karol Linneusz. Oglądamy kopię rzeźby „Święty Eryk i smok”.


Wielka Wyprawa dociera na ulicę Österlånggata , gdzie kiedyś był zewnętrzy mur miasta, a obecnie są kawiarnie, galerie ze sztuki i warsztaty rękodzielnicze.


Choć Mårten Trotzigs Gränd to najwęższa ulica w Sztokholmie to można szeroko się na jej temat rozpisywać. W znajdującym się tutaj domu urodził się malarz i architekt wnętrz Carl Larsson. Z jego pomysłów dużo czerpała Ikea.


Monika Henrikson oprowadza ekipę Radia Wnet po szwedzkiej stolicy. Mieszka tutaj już 13 lat. Wspomina swoje pierwsze wrażenia w Sztokholmie. Zakochała się w mieście. Zaznacza, że nadal nie odkryła jeszcze wielu rzeczy w nim.

Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Spacer po Sztokholmie. Zaczynamy do Morzem Bałtyckim. Na szwedzką stolicę składa się 14 wysp.


Jakub Morawiec / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Prof. Jakub Morawiec mówi o mitologii skandynawskiej. Zauważa, że bogowie normańscy nie byli wszechmocni. Nie mogli powstrzymać nadejścia Ragnaroku- zmierzchu bogów. Historyk wskazuje, iż nie wiemy jak wiernie wierzenia dawnych Skandynawów przekazuje Edda Snorriego Sturlussona.

Rozmówca Piotra Mateusza Bobołowicza mówi, że nie znamy szczegółów praktyk religijnych Normanów. Opowiada o wpływach religii Skandynawii na wierzenia Słowian. Stwierdza, że widać mieszanie się wpływów w np. pochówkach.

Prof. Morawiec zauważa, że Sturlusson spisał Eddę w czasach, kiedy Skandynawowie od dawna byli już chrześcijanami. Opowiada o badaniach archeologicznych.

Krzysztof Skowroński w Sztokholmie/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Krzysztof Skowroński z relacją ze szwedzkiej stolicy. Miastu udało mu się uniknąć okupacji i zniszczeń wojennych. W Sztokholmie widać trwającą kampanię wyborczą przed wyborami parlamentarnymi.


Czwartą stolicą Wielkiej Wyprawy były Helsinki (29-30.08.2022)

Katedra luterańska w Helsinkach / fot. Piotr Mateusz Bobołowicz

Peter Vesterbacka o fińskim systemie edukacji, który jest, jak mówi, najlepszy na świecie. Pozwala on uczniowi znajdować czas zarówno na naukę, jak i życie prywatne. Podkreśla wagę edukacji. Twórca gier mówi o wspieraniu ukraińskich start-upów. Dodaje, że należy pomagać także inteligentnym mieszkańcom Rosji, którzy chcą z niej uciec. Vesterbacka optymistycznie patrzy w przyszłość. Rozmówca Krzysztofa Skowrońskiego odnosi się do wykorzystania przez Chińczyków nowoczesnej technologii do totalnej kontroli swej populacji. Zauważa, że w latach 80. wydawało się, że dominacja Japonii jest nieuchronna. Zamiast dominacji Japonia zmaga się z problemem niskiego przyrostu naturalnego. Podobny problem zaczyna dotykać Chiny.

Peter Vesterbacka / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet
Ambasador RP w Finlandii Piotr Rychlik/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Piotr Rychlik o relacjach handlowych Polski i Finlandii. Ambasador RP w Finlandii wyjaśnia jakie znaczenie miała napaść Rosji na Ukrainę. Błyskawicznie poparcie dla wstąpienia do NATO wzrosło w sondażach z 30 do 60 proc. Rychlik zauważa, że Finlandia jest słabo zaludniona. W kraju służba wojskowa jest obowiązkowa. Rozmówca Krzysztofa Skowrońskiego zauważa, że Nokia jest ważnym dostarczycielem technologii 5 G.

Timo Soini/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Były minister spraw zagranicznych Finlandii Timo Soini mówi o pomocy dla Ukrainy. Wskazuje, że rosyjska agresja doprowadziła do radykalnej zmiany myślenia klasy politycznej. Zdaniem polityka opór Turcji wobec akcesji Szwecji i Finlandii do NATO był „wielkim rozczarowaniem”. Jak informuje, Finlandia radykalnie ograniczyła wydawanie Rosjanom wiz turystycznych. Znaczna część społeczeństwa opowiada się za całkowitym zakazem wjazdu Rosjan do UE. Polityk ubolewa nad niewystarczającym wsparciem dla Ukrainy ze strony Francji i Niemiec. Wyraża nadzieję, że nie dojdzie do zamrożenia konfliktu, ponieważ zachęciłoby to Federację Rosyjską do dalszych agresywnych działań.

Polityk wskazuje, że klimatyczna agenda UE prowadzi do spadku konkurencyjności europejskiej gospodarki.

Szaleństwo Niemiec doprowadziło do likwidacji elektrowni jądrowych i uzależnienia się od rosyjskich surowców. Nie słuchali głosów rozsądku z państw nadbałtyckich.

Jak wskazuje Timo Soini, w ostatnich miesiącach wzrosła w Finlandii potrzeba pogłębiania współpracy w ramach Trójmorza.


Ks. Krzysztof Wilk wyjaśnia, czemu słucha Radia Wnet. Opowiada o wycieczce po Skandynawii w której bierze udział. Szczególnie podobał mu się Nord Cup.

Kolejnym rozmówcą Krzysztofa Skowrońskiego jest Polak z Indianapolis, który tłumaczy, czemu wybrał się na wyjazd do krajów skandynawskich.

Joonas Konstig, 2013/Fot. Anneli Salo/CC BY-SA 4.0

Pisarz Joonas Konstig mówi o swoim przepisie na życie. Stwierdza, że zawsze starał się zrozumieć innych ludzi, by dotrzeć do istoty człowieczeństwie. „Wierzę, że ludzie są nieskończenie fascynujący”- stwierdza.

Rozmówca Hanny Tracz zdradza, co ceni w Finlandii. Jest to bezpieczny kraj. Lubi swych rodaków i język.

pastor Petri Samuel Tikka/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Petri Samuel Tikka o znaczeniu Kalevali dla Finów. Ten zbiór fińskich mitów powstał w XIX w. Rozmówca Piotra Mateusza Bobołowicza mówi o tym, jak Kalevala wpłynęła na J.R.R. Tolkiena tworzącego świat Śródziemia. Quenya, język używany przez elfy, inspirowany był fińskim.

Emil Anton/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz

Doktor teologii i przewodnik po Helsinkach Emil Anton mówi o początkach miasta oraz związkach Katarzyny Jagiellonki z Finlandią. Gość Radia Wnet wspomina wyjazd na studia do Krakowa, gdzie poznał  żonę. Mówi o swoich irackich korzeniach i życiu w katolicko-luterańskiej rodzinie.

Atte Kaleva / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Nie można lekceważyć dżihadyzmu, ale głównym zagrożeniem dla Europy jest Rosja. Putin podąża za ideą imperialną – mówi Atte Kaleva z Narodowej Partii Koalicyjnej. Wspomina 4,5-miesięczną niewolę po porwaniu przez Al-Kaidę w Jemenie oraz ocenia działania fińskiego rządu.  Ocenia, że dla kraju dobra byłaby utrata władzy przez socjalistów.

Hanna Forssell mówi o historii kraju tysiąca jezior. Obecne tereny Finlandii zostały zasiedlone jeszcze 10 tysięcy lat temu. Niepodległość kraj uzyskał w 1917 r. Dyrektor ds. programów publicznych Narodowego Muzeum Finlandii przywołuje ważne daty w dziejach kraju, a także wymienia kluczowe postacie historyczne.

Helsinki / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Emiliana Konopka w rozmowie z Hanną Tracz opowiada o fińskiej sztuce i tradycjach. Zauważa, że Finom nie są zbyt bliskie tradycje wikingów. Mają własne, podobnie jak mitologię. Historyk sztuki opowiada jakich fińskich artystów warto znać.

Emiliana Konopka/ Fot. Radio Wnet

Trzecią stolicą Wielkiej Wyprawy był Tallinn (24-27.08.2022)

Ulica starego miasta w Tallinie. Restauracja Olde Hansa jest na przeciwko polskiej ambasady, przed którą powiewają trzy flagi: Polski, Ukrainy i Unii Europejskiej (nie ma na zdjęciu). / fot. Piotr Mateusz Bobołowicz

Historyk z Muzeum Fortyfikacji w Tallinie Tõnu Pedaru o założeniu miasta. Tallin został założony przez Duńczyków. Nie wszystkim Estończykom się to podoba i liczą, że badania archeologiczne wykażą, że Tallin ma dłuższą historię niż duńska misja chrystianizacyjna. Nasz rozmówca opowiada o walkach toczynych między wojskami duńskim chrześcijan a siłami miejscowych pogan. Mówi także o żyjących w Tallinie Rosjanach.

Eda Tuulberg kurator słynnego tallińskiego muzeum sztuki nowoczesnej Kumu opisuje obraz Olgi Terri „Strach” ze zbiorów muzeum sztuki nowoczesnej KUMU w Tallinie

Olga Terri „Strach”/ Fot. Eesti Muuseumide Veebivärav/ Kasutusõigused määramata
fot. Jadwiga Skowrońska

Krista Sarv kurator Muzeum Historii Estonii:  Najważniejszą datą w historii jest 20 sierpnia 1991 r, kiedy ogłoszono odnowienie państwowości Estonii. Rozmówczyni Hanny Tracz  opowiada również o wadze śpiewu dla tożsamości narodowej Estończyków, o roku 1869 i o pomocy Estończyków dla walczącej Ukrainy (w Estonii jest ok. 50 tys. uchodźców).

Marko Mihkelson 2021/Fot. Sillerkiil/CC BY-SA 4.0

Marko Mihkleson wyjaśnia, czemu Estonia wspiera Ukrainę. Stwierdza, że Rosja próbuje odbudować swoje imperium.

Troszczymy się o własne bezpieczeństwo, o europejskie bezpieczeństwo. Zależy nam na wolności i demokracji. Rozumiemy jak zła i niebezpieczna jest czekistowska Rosja.

Podkreśla, że nie można pozwolić odnieść Rosji sukcesu w wojnie z Ukrainą. Dodaje, że należy wzmocnić wschodnią flankę NATO.

Musimy mieć silniejszą obecność sojuszników w naszym regionie zwłaszcza w państwach bałtyckich.

Hanno Pevkur / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Hanno Pevkur o akcji burzenia posowieckich monumentów. Mówi, że są to symbole, których nie chcą oglądać w Estonii biorąc pod uwagę to, co się dzieje na Ukrainie. Odnosi się do słów Władimira Putina, który stwierdził, że Narwa to rosyjskie miasto. Podkreśla, że w przeszłości tereny Estonii i Rosji były pod różnymi obcymi rządami. Obecnie estońskie terytorium to Estonia.

Minister obrony Estonii odnosi się do rosyjskiego żądania wydania rzekomej sprawczyni zamachu w którym zginęła Daria Dugina. Stwierdza, że to część toczonej przez Rosję wojny informacyjnej.

Rozmówca Krzysztofa Skowrońskiego nie sądzi, aby Rosja zaatakowała Estonię, gdyż oznaczałoby to wojnę z NATO. Wyjaśnia, czemu Estonia tak wspiera Ukraina. Pevkur mówi o relacjach ze swoim polskim odpowiednikiem. Cieszy się z dobrej współpracy Polską, która, jak sądzi, będzie ważną siłą militarną w regionie.

Polityk mówi, że Estonia nie ratyfikowała umowy granicznej z Rosją. Mają podpisany protokół graniczny. Dekadę temu było blisko ratyfikacji.

Riina Sikkut/Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Riina Sikkut minister gospodarki i infrastruktury Estonii: „ skutki gospodarcze rosyjskiej agresji na Ukrainę były mniejsze w przypadku Estonii w porównaniu do Europy Zachodniej. Estończycy od 31 lat unikali zbytniego uzależniania się energetycznego od Rosji. Inwestowali w takie źródła energii jak biomasa”. Rinna Sikkut udzieliła wywiadu Radiu Wnet tuż po posiedzeniu rządu zapewniła, że Estonia jest gotowa poprzeć kolejne pakiety sankcji jeśli to jest konieczne dla powstrzymania agresji Rosji. Zapytana o ceny energii  stwierdziła , że estoński rząd ulży najmniej zarabiającym przez podwyższenie kwoty wolnej od podatku a państwo będzie pokrywać 80 proc. kosztów energii powyżej 80 euro.

Średnie zarobki w Estonii to 1700 euro ale 80 proc. Estończyków zarabia mniej. Minimalna pensja to 670 euro


Drugą stolicą podczas Wielkiej Wyprawy była Ryga (21-24.08.2022)

Krzysztof Skowroński i Lech Rustecki podczas Poranka Wnet z Rygi / fot. Piotr Mateusz Bobołowicz
Atis Lejiņš na ławce przed parlamentem Łotewskim w Rydze. Wnet udzieli Radiu wywiadu o życiu i wojnie. / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

– Nie boję się nowej Jałty. Wprawdzie na wschodzie jest Mołotow, a Putin jest jak Stalin, ale na zachodzie nie ma już Ribbentropa – mówi Atis Lejiņš, pochodzący z rodziny prześladowanej przez NKWD, urodzony w 1943 roku na okupowanej przez Niemców Łotwie. W rozmowie opowiada o bombardowanym Dreźnie, agencie KGB i wojnie na Ukrainie. Atis Lejiņš po przyjeździe z emigracji został politykiem i teraz jest zastępcą przewodniczącego komisji spraw zagranicznych parlamentu Łotewskiego.


Prezydent Łotwy Egils Levits w Dniu Niepodległości Ukrainy „złapany” przed ambasadą Ukrainy w Rydze. Na drugim planie Ambasador Ukrainy podczas rozmowy z przedstawicielką kancelarii prezydenta. / fot. Lech Rustecki

Poranek Wnet 24 sierpnia prowadził Paweł Bobołowicz i Dmytro Antoniuk z Kijowa, a Wojtek Jankowski i Artur Żak ze Lwowa. Krzysztof Skowroński z Olgą Siemaszko, szefową redakcji białoruskiej Radia Wnet siedzieli na murku przed ambasadą Ukrainy… i się udało. Prezydent Łotwy Egils Levits udzielił  Radiu Wnet krótkiego wywiadu na żywo. Trzy pytania o Putina, Ukrainę i Platformę Krymską.


Ołeksandr Miszczenko, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy w Republice Łotwy. Na zdjęciu nie widać ani Tarasa Szewczenki, ani Jaśminy Nowak, ani Olgi Siemaszko, które przeprowadzają wywiad tuż po uroczystości złożenia kwiatów pod pomnikiem najwybitniejszego ukraińskiego poety. /Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Ukraina walczy, państwa bałtyckie wspierają walcząc w ten sposób także o swoją wolność. – Najtrudniejsze były pierwsze dni wojny – mówi Ołeksandr Miszczenko, który do 11 marca był w Kijowie. Dzięki tej rozmowie przeprowadzonej 23 sierpnia mogliśmy następnego dnia mieć pole position przed ambasadą Ukrainy – siedzieć na murku przy płocie za przyzwoleniem szefa ochrony ukraińskiej placówki, co umożliwiło nam wywiad z prezydentem Łotwy.


Księżniczka i małpa (Princese ar pērtiķi)/Fot. Cultured/własność publiczna

Obraz „Księżniczka z małpą” z 1913 autorstwa Janisa Rozentālsa ma, jak zauważa Edward Dorofejew wielu fanów. Jeszcze za życia malarza, jego działo cieszyło się popularnością. Pracownik Muzeum Sztuki w Rydze wymienia cechy łotewskiej sztuki:

Łotewska sztuka jest spokojna i dekoracyjna. Jest bardzo, bardzo pragmatyczna, w tym sensie, że próbuje reprezentować coś w sposób obiektywny. […] Nie odwołuje się do nieświadomości, ale stara się pozostać w kontakcie z tym, co widzimy, czego możemy doświadczyć w rzeczywistości. A trzecim określeniem będzie prawdopodobnie nacjonalistyczna w dobrym tego słowa znaczeniu.

Ryga/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Student z indyjskiego stanu Gudźarat wyjaśnia, czemu wybrał studia w stolicy Łotwy. Chciał zobaczyć europejską architekturę. Zdradza, co sądzi o Łotyszach.

Krzysztof Skowroński / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Krzysztof Skowroński o poglądach łotewskich polityków na temat wojny na Ukrainie. Doceniają oni polską pomoc dla Ukrainy.

Artis Pabriks / Fot. Jaśmina Nowak, Radio Wnet

Wicepremier i minister obrony Łotwy Artis Pabriks :  Unia Europejska  powinna ograniczyć współpracę z Chinami i wygasić wewnętrzne  spory.


Tālis Linkaits / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Minister transportu Łotwy Tālis Linkaits m.in. o Via Carpatia i współpracy łotewskich i polskich portów morskich.

Janis Bordans / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Minister sprawiedliwości i w-ce premier  Łotwy Janis Bordans: zarzuty o brak praworządności wobec Polski są absurdalne i mają podłoże polityczne i ekonomiczne ponieważ Polska stanowi konkurencje dla Niemiec i Francji. Bordans omawia też sytuację prawną Rosjan na Łotwie oraz uzasadnia konieczność obłożenia Federacji Rosyjskiej i jej obywateli dotkliwymi sankcjami w związku z inwazją na Ukrainę. Gość „Poranka Wnet” wyraża nadzieję, że wszyscy odpowiedzialni za rosyjskie zbrodnie zostaną ukarani.


Po drodze z Wilna do Rygi była Kłajpeda i Mierzeja Kurońska (23.08.2022)

Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Bałtyk jest pierwszym morzem Wielkiej Wyprawy. Na kurońskiej plaży mieliśmy studio z którego poprowadziliśmy program muzyczny. Ale dziennikarsko interesował nas kłajpedzki  port, w którym zacumowany był amerykański okręt wojenny.

fot. Piotr Mateusz Bobołowicz

Rozmowa  Olgi Siemaszko z litewskim dziennikarzem, który wyjaśniał, że port zanotował dramatyczne straty w związku ze spadkiem białoruskiego tranzytu. Terminal w 30 proc. był własnością białoruskiego przedsiębiorstwa produkującego nawozy potasowe. Obecnie Kłajpeda musi szukać nowych klientów. Strata towarów z Białorusi jest częściowo rekompensowana zbożem z Ukrainy, który dociera na Litwę przez Polskę.


W Kownie zatrzymaliśmy się tylko na dwie godziny (23.08.2022)

Jaśmina Nowak podsumowuje wydarzenia tygodnia (plenerowe studio Radia Wnet w Kownie) / Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

fot. Lech Rustecki

Nie znamy nazwiska autora muralu, ale Hannie Tracz udało się w Kownie porozmawiać z artystą malarzem , który opowiada  o swojej pasji i życiu w rodzinnym mieście.


Wilno to pierwsza stolica na drodze Wielkiej Wyprawy (17-20.08.2022)

Przed pałacem prezydenta Litwy fot. Piotr Mateusz Bobołowicz

Pierwszy Poranek z Wilna (18.08.2022). Nasz gospodarz, Przewodniczący Rady Sąjūdisu, Andrius Tučkus zaprosił ekipę Radia Wnet na balkon z najładniejszym widokiem w Wilnie, gdzie znajduje się siedziba Litewskiego Ruchu na rzecz Przebudowy (ul. Gedymina 1).

Andrius Tučkus/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Andrius Tučkus mówi o wsparciu Litwinów dla Ukrainy. Zebrali oni pieniądze na zakup Bayraktara. Sekretarz generalny Sąjūdisu przypomina wojnę w Gruzji. Zaznacza, że nie wyciągnięto z niej wniosków. Wspomina podział społeczeństwa po tym, jak „zamordowano Lecha Kaczyńskiego”. Rozmówca Krzysztofa Skowrońskiego odnosi się do wysokiej inflacji na Litwie. Stwierdza, że jego rodacy rozumieją, iż w przypadku zwycięstwa Rosji byłoby jeszcze gorzej.


Olga Siemaszko/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio Wnet

Olga Siemaszko o wydarzeniu białoruskiej opozycji w Wilnie, na którym ogłoszono powstanie rządu emigracyjnego ze Swietłaną Cichanouską. Podkreśla, że to znak jedności opozycji demokratycznej ważny z punktu widzenia dyplomacji. Siemaszko mówi o Białorusinach mieszkających w Republice Litewskiej. Do Wilna sprowadzają się także białoruscy programiści, przenosząc swoje firmy.


Od pierwszych programów nadawanych przez Radio Wnet z Wilna, a także częstym gościem Studia Wilno, prowadzonego przez Agatę Antoniewicz, jest Rajmund Klonowski, redaktor naczelny Kuriera Wieleńskiego. Tym razem w Kurierze w Samo Południe odpowiada na pytania Jaśminy Nowak.

fot. Krzysztof Skowroński

Markas Zingeris – dyrektor Muzeum Historii Żydowskiej im. Gaona w Wilnie; fot.: Radio Wnet

Dyrektor Muzeum Historii Żydowskiej w Wilnie  Markas Zingeris mówił na temat rosyjskiej agresji na Ukrainę. Dyrektor Muzeum Historii Żydowskiej im. Gaona w Wilnie podkreśla, że to, co robi Rosja stoi w sprzeczności z wartościami oświecenia i rewolucji francuskiej.


Do Józefa Mackiewicza/ Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz, Radio WnetJeszcze w Warszawie Piotr Mateusz Bobołowicz o Józefie Mackiewiczu rozmawiał z prof. Włodzimierzem Boleckim. Dom Józefa Mackiewicza znajduje się w Czarnym Borze na obrzeżach Wilna. Czarny Bór to dawne miejscowość letniskowa przed wojną szczególnie lubiana przez wileńskich żydów. W domu została odtworzony gabinet i mieszkanie pisarza, który jeden reportaż ” A Schwarze Bore” poswięcił tej miejscowości.


Drugi Poranek Wnet z Wilna prowadziłem z najstarszej, wybudowanej w 1906 roku  hali targowej. Tam można kupić najlepszy litewski chleb, kiełbasy, wszelkiego rodzaju kiszonki i oczywiście Džiugas – najlepszy litewski ser, produkowany wyłącznie w okresie letnim z najwyższej jakości mleka krów z wypasu wolnego na łąkach.

O 8 rano hala targowa jest jeszcze pusta, ale na stanowisku już jest zawsze uśmiechnięta i mówiąca po polsku sprzedawczyni, która opowiada o drożyźnie, serze i wojnie.


Egidijus Meilūnas, mówiący po polsku w-ce minister spraw zagranicznych Litwy, już po raz drugi przyjmuje nas w swoim ministerialnym gabinecie. Na ścianach – nie tylko w gabinecie ministra, ale całego ministerstwa – wiszą obrazy współczesnych litewskich malarzy. Taki prosty sposób promocji sztuki.

Egidijus Meilūnas, wiceminister spraw zagranicznych Litwy, mówi o pomocy, jaką Litwa świadczy Ukrainie. Zaznacza, że kluczowym problemem w sprawie Rosji jest jej ideologia imperializmu.

Najważniejszym problemem nie jest Putin, a ideologia rosyjskiego imperializmu.


Žygimantas Pavilionis, fot.: Piotr Mateusz Bobołowicz

Žygimantas Pavilionis  poseł na Sejm Republiki Litewskiej, były w-ce minister sprawa zagranicznych i były ambasador Litwy w USA i Meksyku podczas wywiadu opisując sytuacje geopolityczną zaapelował do polskiego rządu o zerwanie kontaktów z Chinami.


Pierwszy przystanek w czasie Wielkiej Wyprawy to przesmyk suwalski i gospodarstwo profesora Bogdana Cywińskiego

Fot. Krzysztof Skowroński

Bohdan Cywiński wyjaśniał, czemu zdecydował się na życie na prowincji. Wspominał swoje podróże do Ameryki Łacińskiej, gdzie obserwował walkę związków zawodowych o prawa pracownicze. O sprawach robotników rozmawiał z papieżem Janem Pawłem II. Pisarz zauważa, że inaczej się patrzy na Zachód, kiedy się na nim mieszka. Odkrył, iż dla ludzi liczą się przede wszystkim pieniądze, a nie idee. Spotykał się z oskarżeniami, że Solidarność niszczy ład pojałtański komplikując Zachodowi życie.

Rozmówca Krzysztofa Skowrońskiego zauważył, że jego pokolenie miało dzieciństwo w czasie II RP i młodość w czasie okupacji. Jak wskazał powojenna rzeczywistość na wsi była złożona. Podział na nas i ich nie był tak wyraźny jak mogłoby się wydawać.

Autor „Szańców kultury z dziejów narodów Europy Wschodniej” Prof. Bohdan Cywiński mówi o dziejach Rusi Kijowskiej, Moskwy i Wielkiego Księstwa Litewskiego.


To jest bardzo ładny położony nad jeziorem Folwark Hutta, w którym zatrzymaliśmy się w drodze do Wilna. Pierwsza noc Wielkiej Wyprawy (16/17.08.2022)

Waszczykowski o spotkaniu Trump – Putin: Nie doszło do „Małej Jałty”. To było spotkanie rozpoznawcze

– Dobrze, że przywódcy się ze sobą spotykają – twierdzi minister. A histeria po spotkaniu przywódców w Helsinkach spowodowana jest w dużej mierze przez niezaspokojenie oczekiwań niektórych środowisk.

Gość Poranka WNET z  odniósł się do komentarzy w światowych mediach na temat spotkania Donalda Trumpa z Władimirem Putinem. Były minister uważa, że w dużej mierze krytyka po spotkaniu na szczycie w Helsinkach spowodowana jest „samym” istnieniem Trumpa i tego, że wygrał on wybory. Krytyka ta ma pochodzić głównie ze środowisk liberalno – lewicowych.

Drugim powodem, jaki podaje Witold Waszczykowski jest niezaspokojenie różnorakich oczekiwań obserwatorów. Jedni wyczekiwali drugiej Jałty, inni zaś stanowczego potępienia działań Rosji na Ukrainie i Bliskim Wschodzie, czy odniesienia się do kwestii budowy gazociągu Nord Stream II.

– To było spotkanie rozpoznawcze – oznajmił.

Natomiast, kwestionowanie wiarygodności amerykańskich służb specjalnych, według byłego ministra, wpisuje się w wewnętrzną dyskusję USA na temat prezydentury Trumpa i jego polityki, głównie gospodarczej, która prowadzona jest na przekór interesom części amerykańskiej elity oraz pewnym kręgom Europy Zachodniej.

Dalej Witold Waszczykowski zapewnia, że z punktu widzenia Polski  w spotkaniu Trumpa z Putinem nie ma nic niepokojącego. Odbyło się ono zaraz po równie ważnym szczycie NATO, gdzie zdecydowano o przyszłości obrony europejskiej przez siły sojusznicze i powołano kolejne dowództwa, wzmacniające obronę Wschodniej Flanki NATO.

– Na spotkaniu w Helsinkach problemy Europy Wschodniej nie były przedmiotem rozmów czy jakiegoś porozumienia i interesów – przekonuje – Głównym tematem był kompleks wydarzeń na Bliskim Wschodzi; przyszłość Syrii i relacji z Iranem.

W dalszej rozmowie minister wyjaśniał rolę polityki Iranu i Izraela, jej znaczenie na Bliskim Wschodzie oraz relacji tych państw ze Stanami Zjednoczonymi. Iran ma wielorakie ambicje, które stoją w sprzeczności z interesami USA. Natomiast Izrael zdaje się być naturalnym sprzymierzeńcem Donalda Trumpa.

lk

Zawiedzione nadzieje Ukrainy po spotkaniu Donalda Trumpa z Władimirem Putinem na szczycie w Helsinkach

Na Ukrainie oczekiwano, że na szczycie w Helsinkach wyraźnie zabrzmią sprawy związane z rosyjską agresją, że Trump upomni się o Krym, Donbas czy malezyjski samolot. Ale tak się nie stało…

Niektórzy mieli nawet nadzieję, że zostanie poruszona sprawa bezprawnie przetrzymywanych ukraińskich więźniów, w tym reżysera Ołeha Sencowa.

Ukraiński dyplomata i politolog Bohdan Jaremenko na antenie Espreso TV stwierdził, że być może to brak doświadczenia, a może wiedzy, lub inne nieznane przyczyny spowodowały, że Trump na konferencji prasowej po zakończeniu szczytu wystąpił jako „numer dwa” i faktycznie oddał inicjatywę Putinowi i stronie rosyjskiej. Ekspert zwraca uwagę, że co prawda trzy aspekty spraw ukraińskich były ogłoszone na konferencji prasowej przywódców USA i FR, ale wszystkie trzy przedstawił Putin.

Pierwszą z nich była sprawa Krymu. Przy czym to Putin zaznaczył, że istnieje różnicą w tej sprawie pomiędzy nim a Trumpem, który uznaję aneksję Krymu za bezprawną. Putin stwierdził: „Uważamy, że my przeprowadziliśmy referendum w pełnie zgodni z prawem międzynarodowym.” Ukraińscy komentatorzy przy okazji zwracają uwagę, że Putin, być może nie świadomie, tym samym przyznał się, że to właśnie Rosja przeprowadziła referendum na Krymie.

Drugą kwestia ukraińską był konflikt na wschodzie Ukrainy, ale tu znów Putin stwierdził, że trzeba domagać się wykonania ustaleń mińskich, ale tylko od Kijowa.

Trzecią była kwestia Nord Stream, przy czym tu jak zauważa ukraiński ekspert, można było faktycznie odczuć, ze ta sprawa była omawiana w sposób, który brał pod uwagę ukraiński interes – czyli kwestię zabezpieczenia tranzytu gazu przez Ukrainę. Dopiero kilka dni po szczycie wynikła kwestia referendum w sprawie Donbasu.

Według agencji Bloomberg na szczycie Trump – Putin w Helsinkach prezydent Federacji Rosyjskiej zaproponował, by na Donbasie zostało przeprowadzone referendum i dał czas Trumpowi na przemyślenie tej propozycji. Oficjalnie Kreml nie potwierdził, przedstawienia takiej propozycji, chociaż rzecznik prasowy Kremla Dmitrij Pieskow stwierdził, że były omawiane nowe idee co do rozwiązania konfliktu na wschodzie Ukrainy.

W oczywisty sposób takie ogłaszanie rezultatów szczytu wywołało obawy Ukrainy, więc ukraińskie MSZ zwróciło się w sprawie ich wyjaśnienia do strony amerykańskiej. Biały Dom oficjalnie nie odnosi się do sprawy referendum, a cytowane źródła w amerykańskiej dyplomacji przypominają, że taki środek jak referendum nie był ustalony w ramach tzw. porozumień mińskich.

Według politologa Jewhena Mahdy sprawa referendum może być elementem wojny informacyjnej. Właściwie nie ma bowiem żadnych pewnych wskazań co do omawiania tego tematu, a mimo to stał się on jednym z głównych elementów komentarzy po szczycie.

Jaremenko zwraca natomiast uwagę, że nie wiadomo jakie miałyby być pytania w tym hipotetycznym referendum i czy dotyczyłoby ono odłączenia się od Ukrainy, uzyskania autonomii, czy też przyłączenia do Rosji, a może uzyskania niepodległości. Nie wiadomo też czy miałoby dotyczyć tylko okupowanych terenów, czy całych obwodów ługańskiego i donieckiego.

Ukraińska redakcja BBC opublikowała materiał, w którym zadaje też inne kluczowe pytania – kto miałby głosować w referendum – czy wszyscy, którzy tam mieszkali, czy ci, którzy tam zostali. Na kontrolowanych przez Ukrainę terenach mieszka 4,4 mln ludzi, na terenach tzw ludowych republik 3 mln. 1,5 mln ludzi opuściło swoje domy, ale nie wszyscy opuścili tereny obwodów, 430 tys. osób wyjechało do Rosji.

Na Ukrainie nie istnieje też podstawa prawna do przeprowadzanie takiego referendum – wymagałoby to działania ze strony ukraińskiego parlamentu. Warto też zauważyć, że według badań grupy Rejting większość Ukraińców (61 procent respondentów) jest przeciwko nadaniom części Donbasu specjalnego statusu. Taki wariant wspiera 21 procent respondentów.